Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Fıstık yağı, Antep fıstığı ile karıştırılmaması için yer fıstığı yağı; İngilizce: peanut oil, groundnut oil, arachis oil; INCI: Arachis Hypogaea Oil
Kaynak bitkinin familyası
Fabaceae (Baklagiller)
Elde edildiği kısım
Tohum (yer fıstığı içi)
Yer fıstığı yağı, çiçeği döllendikten sonra toprağın altına gömülen ve orada olgunlaşan bir baklagilin tohumlarından elde edilir. Yüksek ısıya dayanıklı olması nedeniyle mutfakta ve özellikle Asya yemeklerinde sevilen bir kızartma yağıdır. Türkiye'de Osmaniye ve Çukurova çevresinde yetişen fıstıkla yerel olarak da üretilir.
Elde edilişi
Yer fıstığı tohumları kavrulup kabuğu soyulduktan sonra soğuk ya da sıcak preslenir. Soğuk sıkım yağ açık sarı renkli ve belirgin fıstık kokulu olur; kavrulan tohumdan sıkılan yağ ise koyu renkli ve kokuludur. Sanayide çoğunlukla çözücü ekstraksiyonu ve rafinasyon uygulanır; rafine yağ nötr tatlı ve soluk sarıdır. Tohumun yaklaşık yarısı yağdır.
Arachis hypogaea, yıllık, yere yakın büyüyen bir baklagil bitkisidir. Sarı çiçekler döllendikten sonra sapçık toprağa doğru uzar ve meyve toprağın altında gelişir; bu özelliğe “geokarpi” denir. Anavatanı Güney Amerika'dır. Türkiye'de yetiştiriciliği Osmaniye, Adana ve Çukurova'nın sulak ovalarında, bir de Akdeniz ve Ege kıyılarında yapılır; Osmaniye yer fıstığı üretiminde öne çıkan ildir.
Tarihçe
Yer fıstığı Güney Amerika'da çok eski çağlardan beri yetiştirilen bir bitkidir; 16. yüzyıldan sonra Portekizli ve İspanyol denizcilerle Afrika, Hindistan ve Çin'e yayıldı. Amerika'ya keşiften sonra gelen Afrika kökenli topluluklar bitkiyle ilişkisini Kuzey Amerika'da da sürdürdü. Antik kaynaklarda anılmaz, çünkü Yeni Dünya bitkisidir.
Adını Yunanca “arakos” (baklagil benzeri bir ot) sözcüğüne dayandıran Arachis cinsi, tohumun toprak altında oluşmasından dolayı hypogaea (“yerin altında”) tür adını almıştır. Türkçedeki “yer fıstığı” adı da bu özelliği yansıtır. Osmanlı topraklarına Amerika bitkileri arasında 18. ve 19. yüzyıllarda girdiği düşünülmektedir.
Renk, koku ve yapısı
Rafine yer fıstığı yağı soluk sarı, kokusuz ve akışkandır; soğuk sıkım yağ ise altın sarısında ve belirgin fıstık kokuludur. Yağ asidi bileşiminde oleik ve linoleik asit baskındır, palmitik asit ve az miktarda uzun zincirli yağ asitleri de bulunur. Soğukta bulanıklaşır, buzdolabı sıcaklığında kısmen katılaşabilir. Yüksek dumanlanma noktası, rafine türün kızartmada tercih edilmesinin başlıca nedenidir.
Kullanımı
Rafine yer fıstığı yağı kızartma, wok yemekleri ve derin yağda pişirme için kullanılır; Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya mutfaklarının temel yağlarındandır. Soğuk sıkım yağ ise salata ve soslarda ya da sıcak yemeklerin sonunda tat vermek için eklenir.
Kozmetik alanında cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağlarında ve sabunlarda yer alır; sabun yapımında yumuşak ve kolay köpüren bir sabun elde etmeye yardım eder. Yer fıstığı bilinen bir alerjendir; bu nedenle ürün etiketlerinde belirtilir ve alerjisi olanlar yağlı ürünlerde dikkatli olmalıdır.
Saklama: Serin, karanlık ve kuru bir yerde, ağzı kapalı kapta saklanır. Isı ve ışık acılaşmayı hızlandırır; kızartmada tekrar tekrar kullanılan yağ koyulaşır ve kokusu değişir, bu nedenle kullanılmamalıdır.
Yer fıstığı tohumlarından preslenerek ya da çözücüyle çıkarılan, kızartmada da kullanılan bitkisel yağdır.
Yer fıstığı yağı nasıl elde edilir?
Kavrulan ya da çiğ tohumlar soğuk veya sıcak preslenir; sanayide çözücü ekstraksiyonu ve rafinasyon uygulanır.
Soğuk sıkım yer fıstığı yağı ile rafine arasındaki fark nedir?
Soğuk sıkım yağ fıstık kokusunu ve rengini korur; rafine yağ nötr tatlı, açık renkli ve yüksek ısıya daha dayanıklıdır.
Yer fıstığı yağı nasıl saklanır?
Koyu cam şişede, serin ve karanlık yerde, kapağı kapalı olarak saklanır.
Kaynaklar
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Gunstone, F.D. (ed.), Vegetable Oils in Food Technology, 2. baskı, Wiley-Blackwell, 2011. Firestone, D., Physical and Chemical Characteristics of Oils, Fats, and Waxes, AOCS Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.