Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Üzerlik Tohumu Yağı (Peganum harmala) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Üzerlik Tohumu Yağı fotoğraf 1Üzerlik Tohumu Yağı fotoğraf 2Üzerlik Tohumu Yağı fotoğraf 3Üzerlik Tohumu Yağı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Kirkbride, J.H., Jr., C.R. Gunn, and M.J. Dallwitz. 2006., Public domain · Humoyun Mehridinov, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Daniel Ventura, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Üzerlik Tohumu Yağı

Peganum harmala L.

Diğer adları
Üzerlik yağı, harmal yağı; İngilizce: Syrian rue oil, harmal seed oil
Kaynak bitkinin familyası
Nitrariaceae
Elde edildiği kısım
Tohum

Üzerlik tohumu yağı, Anadolu'nun kurak bozkırlarında kendiliğinden yetişen Peganum harmala tohumlarının bir taşıyıcı yağda bekletilmesiyle hazırlanır. Bitki, tohumlarının tütsü olarak yakılmasıyla bilinen nazarlık geleneğiyle özdeşleşmiştir. Tohumları zehirlidir; yağ yenmez, yutulmaz.

Elde edilişi

Yağ, kurutulmuş tohumların ezilip zeytinyağı gibi bir taşıyıcı yağda bekletilmesi (maserasyon) ve süzülmesiyle hazırlanır. Tohumlar zehirli olduğundan ürün yalnızca dış kullanıma yönelik tutulur. Verim sabit değildir.

Peganum harmala, kırk-seksen santimetre boyunda, çok yıllık, dallanan, bozkır bitkisidir. Yaprakları derin dilimli, çiçekleri beyaz ve beş yapraklıdır; yuvarlak kapsül meyvesi içinde çok sayıda küçük, koyu kahverengi tohum taşır. Akdeniz'den Orta Asya'ya kadar kurak ve tuzlu topraklarda yayılır; Türkiye'de İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bozkırlarında yaygındır. Tohumlar geçmişte kırmızı boya yapımında da kullanılmıştır.

Tarihçe

Bitki, Dioskorides'in bahsettiği peganon agrion adlı bitkiyle ilişkilendirilir. Orta Doğu ve Orta Asya kültürlerinde nazara karşı tütsü olarak yakılan bir bitki olarak öne çıkar. Harmal adı Arapçadan gelir; üzerlik adının kökeni konusunda kesin bir görüş yoktur.

Anadolu'da tohumlar kurutulup nazarlıkla birlikte evlerde asılır, ya da küçük keselerde saklanır; yakıldığında çıtırtıyla patlayan tohumların ses çıkarması bu geleneğin merkezindedir. Bu uygulamalar kültürel gelenek olarak anlatılır.

Renk, koku ve yapısı

Yağın rengi taşıyıcıya göre sarıdan kahverengimsi-turuncuya uzanır; tohumlardaki pigmentler yağa hafif bir renk verir. Kokusu ağır, otsu, hafif tütsümsü ve acımsıdır. Tohumlarda alkaloit türü bileşikler bulunur ve bitki zehirlidir. Yağın kıvamı akıcıdır.

Kullanımı

Yenmez, yutulmaz; yemeklik değildir. Çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak tutulmalıdır. Yalnızca dış kullanıma yönelik kozmetik ürünlerde, sabunlarda ve el yapımı bakım karışımlarında hammadde olarak bulunabilir. Kurutulmuş tohumlar tütsü ve nazarlık geleneğinde, boya yapımında ve el sanatlarında değerlendirilir. Tütsü dumanı kapalı ortamda solunmamalıdır.

Saklama: Işıktan ve sıcaktan uzakta, ağzı sıkıca kapalı koyu cam şişede, çocukların erişemeyeceği yerde saklanır.

Bu yağı içeren ürünlerimiz

Sık sorulan sorular

Üzerlik tohumu yağı nedir?

Peganum harmala tohumlarının taşıyıcı yağda bekletilmesiyle hazırlanan, yalnızca dış kullanım amaçlı bir yağdır; bitki zehirlidir.

Üzerlik tohumu yağı nasıl elde edilir?

Kurutulmuş tohumlar ezilip taşıyıcı yağda haftalarca bekletilir ve süzülür.

Üzerlik otu neden nazarlıkla anılır?

Anadolu'da kurutulmuş tohumların tütsü olarak yakılması bir halk geleneğidir; bu gelenek nazara karşı uygulama olarak anlatılır.

Üzerlik yağı yenir mi?

Hayır; bitki zehirlidir, yağ yutulmamalıdır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.

WhatsApp