Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Susam yağı, insanlığın bilinen en eski yağ bitkilerinden birinin ürünüdür. Anadolu'da şirlağan yağı adıyla da anılır. Açık sıkımda hafif ve tatlımsı, kavrulmuş susamdan koyu ve yoğun aromalıdır; Asya ve Orta Doğu mutfaklarında vazgeçilmez bir malzemedir.
Elde edilişi
Yağ, temizlenmiş tohumların soğuk sıkımıyla ya da kavrulduktan sonra preslenmesiyle elde edilir. Kavrulmuş susamdan çıkan yağ koyu renkli ve kokuludur, kavrulmamış olan ise açık sarıdır. Susam, 1-2 metre boylanan, borumsu beyaz-pembe çiçekleri olan tek yıllık bir bitkidir; olgun kapsüller çatlayarak tohumlarını saçar. Sıcak ve kurak iklimleri sever. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu, Çukurova ve Ege'de yetiştirilir; tahin ve helva üretiminin de temelini oluşturur.
Tarihçe
Mezopotamya ve Hindistan'da çok eski çağlardan beri yetiştirilen susam, Dioskorides ve Plinius'un eserlerinde de geçer. Sözcük, Akadca kökenli adın Yunanca sesamon biçimiyle Avrupa dillerine geçmesiyle yayılmıştır. Binbir Gece Masalları'ndaki Açıl susam açıl tılsımı, olgun kapsülün çatlayarak tohumlarını saçmasından esinlenmiş olarak yorumlanır.
Osmanlı mutfağında susam yağı tatlı hamurlarda ve helvada yer almış, tahin ise bugünkü Türk mutfağının temel malzemelerinden biri olmuştur.
Renk, koku ve yapısı
Soğuk sıkım yağ açık sarı, hafif ve hafif ceviz kokuludur; kavrulmuş susamdan elde edilen yağ kehribar kahverengidir ve belirgin kavruk koku taşır. Yağ asidi bileşiminde oleik ve linoleik asit baskındır. Kıvamı akıcıdır; serin yerde bulanıklaşabilir.
Kullanımı
Açık sıkım yağ salata ve ısıtma gerektiren yemekte, kavrulmuş yağ ise doğu mutfağında son dokunuş olarak kullanılır. Tahin ve helvanın yanında bazı yöresel hamur işlerinde de yer alır. Sabun yapımında yumuşak köpük verir. Cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağı karışımlarında kullanılır.
Işık ve ısıdan uzakta, koyu cam şişede ve serin yerde saklanır. Kavrulmuş susam yağı daha uzun dayanır. Susama duyarlılığı olanların uzak durması gerekir.
Susam tohumlarından sıkılan, açık ya da kavrulmuş türde bulunan bitkisel yağdır.
Susam yağı nasıl elde edilir?
Tohumlar temizlenir; doğrudan ya da kavrulduktan sonra preslenir ve süzülür.
Susam yağının rengi neden koyu olabilir?
Kavrulmuş susamdan sıkıldığı için koyu renkli ve yoğun kokulu olur.
Susam yağı nasıl saklanır?
Koyu şişede, ağzı kapalı ve serin yerde saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Gunstone, F.D. (ed.), Vegetable Oils in Food Technology, 2. baskı, Wiley-Blackwell, 2011. Firestone, D., Physical and Chemical Characteristics of Oils, Fats, and Waxes, AOCS Press.