Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Pamuk Çekirdeği Yağı (Gossypium hirsutum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Pamuk Çekirdeği Yağı fotoğraf 1Pamuk Çekirdeği Yağı fotoğraf 2Pamuk Çekirdeği Yağı fotoğraf 3
Fotoğraflar: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Sun Jiao (Interaccoonale), CC BY 4.0 · A R 228, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Pamuk Çekirdeği Yağı

Gossypium hirsutum L.

Diğer adları
Çiğit yağı, pamuk yağı; İngilizce: cottonseed oil; INCI: Gossypium Herbaceum (Cotton) Seed Oil
Kaynak bitkinin familyası
Malvaceae (Ebegümecigiller)
Elde edildiği kısım
Tohum (pamuk çiğidi)

Pamuk çekirdeği yağı, lifi elbise ve kumaş için kullanılan pamuk bitkisinin çiğit denen tohumlarından elde edilir. Lif üretiminin yan ürünü olan bu yağ, Çukurova ve Ege gibi pamuk ovalarında yüzyıllardır tanınan, nötr tatlı ve açık renkli bir sıvı yağdır.

Elde edilişi

Pamuk hasat edilip çırçır makinesinde liflerinden ayrılan tohumlara çiğit denir. Çiğitin üzerindeki kısa tüyler (linter) ayrıldıktan sonra tohumlar kırılır, ezilir ve preslenir ya da çözücü ekstraksiyonuyla işlenir. Ham yağ, koyu kırmızımsı kahverengi renkte olup içinde gossipol adlı sarı bir pigment taşır; bu madde rafinasyon sırasında ayrılır. Rafine yağ açık sarı ve nötr kokuludur.

Gossypium hirsutum, “Upland pamuğu” olarak da bilinen, dünyada en çok ekilen pamuk türüdür; kökeni Orta Amerika'dır. Sıcak ve uzun yazlı bölgelerde sulu tarımla yetiştirilir. Türkiye'de pamuk, Çukurova, Ege, Güneydoğu Anadolu ve Harran ovası gibi bölgelerde yetiştirilir; çiğit yağı da bu bölgelerde pamuk işleme tesislerinin yan ürünü olarak elde edilir.

Tarihçe

Pamuk, Hindistan, Mısır ve Orta Amerika'da çok eski çağlardan beri liflerinden dolayı yetiştirilmiştir. Antik Yunan yazarları Hindistan'da “ağaçlarda yün yetiştiği”ni anlatır; Plinius da Mısır'da pamuk kumaştan bahseder. Pamuğun Akdeniz'e yayılması Orta Çağ'da İslam coğrafyası aracılığıyla olmuş, Anadolu'da Ege ve Çukurova çevresinde yüzyıllardır ekilmiştir.

Çiğit sözcüğü Türkçede pamuk tohumunu ifade eder. Tohumdan yağ üretimi ise 19. yüzyılda Amerika'da ve Mısır'da sanayileşmiş, Türkiye'de de çiğit yağı 20. yüzyılda yerel sofra yağı olarak yaygınlaşmıştır.

Renk, koku ve yapısı

Rafine çiğit yağı açık sarı renkli, kokusu hafif ve tadı nötrdür; kıvamı akışkandır. Yağ asidi bileşiminde linoleik asit ağırlıktadır, onu palmitik ve oleik asit izler. Palmitik asidin yüksek payı nedeniyle soğukta kolayca bulanıklaşır ve tanecikli katı kısım ayrılabilir; bu özellik, rafinasyonda “kışlaştırma” denen bir soğutma işlemiyle giderilir. Isıya dayanımı iyidir.

Kullanımı

Rafine çiğit yağı kızartma, pişirme ve salata soslarında kullanılan bir sofra yağıdır; ayrıca bisküvi, cips ve hazır gıdalarda ve margarin üretiminde yer alır. Soğuk sıkım olarak nadiren bulunur.

Kozmetik alanında cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağlarında ve sabunlarda yer alır; sabun yapımında yumuşak, kolay köpüren bir sabun için diğer yağlarla birlikte karışıma eklenir. Hafif dokusuyla taşıyıcı yağ olarak da kullanılır.

Saklama: Serin, karanlık ve ağzı kapalı kapta saklanmalıdır. Soğukta bulanıklaşması normaldir; oda sıcaklığında tekrar berraklaşır. Koyulaşma, ekşi ya da boyalı koku oluşursa yağ atılmalıdır. Ham, rafine edilmemiş pamuk çekirdeği yağı gossipol içerdiği için doğrudan tüketim amacıyla kullanılmamalıdır.

Bu yağı içeren ürünlerimiz

Sık sorulan sorular

Pamuk çekirdeği yağı nedir?

Pamuk bitkisinin çiğit denen tohumlarından elde edilen, sofra yağı olarak ve sanayide kullanılan bitkisel yağdır.

Pamuk çekirdeği yağı nasıl elde edilir?

Lifinden ayrılan çiğit kırılıp preslenir ya da çözücü ekstraksiyonuyla işlenir; ham yağdaki gossipol pigmenti rafinasyonla ayrılır.

Pamuk çekirdeği yağı neden soğukta bulanıklaşır?

Yapısında palmitik asit gibi doymuş yağ asitleri bulunduğundan düşük sıcaklıkta bu bileşenler kristalleşir; sıcakta yeniden erir.

Pamuk çekirdeği yağı nasıl saklanır?

Serin ve karanlık yerde, ağzı kapalı kapta saklanır.

Kaynaklar

Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Gunstone, F.D. (ed.), Vegetable Oils in Food Technology, 2. baskı, Wiley-Blackwell, 2011.
Firestone, D., Physical and Chemical Characteristics of Oils, Fats, and Waxes, AOCS Press.

WhatsApp