Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Sarımsaklı yağ, sarımsak özü yağı; İngilizce: garlic oil
Kaynak bitkinin familyası
Amaryllidaceae (Nergisgiller)
Elde edildiği kısım
Soğan (diş)
Sarımsak yağı, dişlerin bir taşıyıcı yağda bekletilmesiyle ya da buharla damıtılmasıyla elde edilen, kükürtlü ve keskin kokusuyla tanınan bir üründür. Türkiye'de Kastamonu'nun Taşköprü ilçesinin coğrafi işaretli sarımsağı, bu yağın hammaddesi olarak sık anılır. Mutfak, aktar ve el yapımı sabun dünyasının ortak bir malzemesidir.
Elde edilişi
Sarımsak yağı iki yolla hazırlanır. Maserasyonda ezilmiş veya dilimlenmiş dişler zeytinyağı gibi bir taşıyıcıda bekletilir ve süzülür. Buharla damıtmada ise ezilmiş dişlerden sarı-kehribar renkli, yoğun kokulu bir uçucu yağ ayrılır; verim düşüktür ve çok az miktar elde edilir.
Allium sativum, kırk-altmış santimetre boyunda, çok yıllık ama soğanı için yılda bir yetiştirilen bir bitkidir. Yer altında beyaz zarlarla kaplı dişlerden oluşan bir baş yapar. Orta Asya kökenlidir; Türkiye'de başta Kastamonu Taşköprü olmak üzere pek çok ilde yetiştirilir. Siyah sarımsak ise başların kontrollü sıcaklık ve nemde haftalarca bekletilerek kararmasıyla elde edilen ayrı bir üründür; yağ üretiminde nadiren kullanılır.
Tarihçe
Sarımsak, binlerce yıldır Akdeniz ve Orta Doğu mutfaklarının bilinen bir malzemesidir. Dioskorides skorodon adıyla ondan söz eder; Plinius Naturalis Historia'da sarımsak ve soğan üzerine uzun uzun yazar. Osmanlı mutfağında ve aktar defterlerinde sarımsak sirkelenmiş, tuzlanmış ve yağda pişirilmiştir.
Türkçedeki sarımsak sözcüğü eski Türkçedeki sarımsağ biçiminden gelir. Taşköprü sarımsağının adı, bölgenin tarihi taş köprüsünden alınmıştır ve bu ürün coğrafi işaretle tescillidir.
Renk, koku ve yapısı
Maserasyon yağı açık sarı-altın renklidir ve sarımsağın keskin, kükürtlü kokusunu taşır. Bu koku sarımsağın ezildiğinde oluşan alil sülfür bileşiklerinden gelir; damıtılmış yağda ağırlıklı olarak di-alil disülfür ve benzeri bileşikler bulunur. Kokusu eller ve kaplar üzerinde uzun süre kalır. Maserasyon yağı taşıyıcı gibi akıcıdır ve soğukta bulanabilir.
Kullanımı
Aşçılıkta sarımsaklı yağ olarak bilinen üründe sarımsak, yemeklik yağda hafifçe pişirilerek aroma verir; ancak ısıl işlem görmemiş sarımsaklı yağlar oda sıcaklığında uzun süre bekletilirse mikrobiyolojik risk taşıyabilir, bu nedenle ticari ve etiketli ürünler tercih edilmeli, ev yapımı olanlar buzdolabında kısa sürede tüketilmelidir. Kozmetikte saç bakım ürünlerinde, sabun yapımında ve masaj yağlarında yer alabilir.
Güvenlik notu (damıtılmış uçucu yağ için): Saf haliyle doğrudan cilde sürülmemeli, bir taşıyıcı yağla seyreltilmeli, yutulmamalı, çocuklardan uzak tutulmalı ve gözle temasından kaçınılmalıdır.
Saklama: Işıktan ve ısıdan uzakta, ağzı sıkıca kapalı koyu cam şişede tutulur.
Sık sorulan sorular
Sarımsak yağı nedir?
Sarımsak dişlerinin taşıyıcı yağda bekletilmesi ya da buharla damıtılmasıyla elde edilen, keskin kokulu bir üründür.
Sarımsak yağı nasıl elde edilir?
Dişler ezilip zeytinyağında bekletilir ya da buharla damıtılarak uçucu yağ ayrılır.
Taşköprü sarımsağı neden ünlüdür?
Kastamonu'nun Taşköprü ilçesinde yetiştirilen bu sarımsak coğrafi işaretlidir ve aroması ile tanınır.
Sarımsak yağı nasıl saklanır?
Işıktan ve sıcaktan uzakta, koyu cam şişede, ağzı kapalı saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Tisserand, R. & Young, R., Essential Oil Safety, 2. baskı, Churchill Livingstone, 2014.