Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Hodan yağı, tüylü yapraklı ve yıldız biçimli mavi çiçekleriyle tanınan hodan otunun tohumlarından elde edilir. Doğada oldukça ender bulunan gama-linolenik asit bakımından zengin yağlardan biri olarak bilinir; bu yönüyle hem botanik hem kimyasal açıdan ilgi çeken bir yağdır.
Elde edilişi
Hodan tohumları, çiçek soldukça oluşan küçük, koyu kahverengi nuculelerden toplanır. Olgun tohumlar hasat edildikten sonra kurutulur, temizlenir ve soğuk presle sıkılır. Tohum başına düşen yağ oranı yüksektir, ancak toplama zahmetli olduğundan yağ görece pahalıdır. Sanayide çözücü ekstraksiyonu da kullanılabilir.
Borago officinalis, kaba tüylerle kaplı, boyu yarım metre ile bir metre arasında değişen bir yıllık otsu bitkidir. Parlak mavi, ortası mor-siyah yıldız şeklindeki çiçekleri çok dikkat çekicidir. Akdeniz havzası kökenlidir; Avrupa'da ve Türkiye'de bahçelerde ve ekili alanlarda görülür, Kanada ve Avrupa'da tohum için ekilir.
Tarihçe
Hodan, Orta Çağ'dan beri Avrupa bahçelerinde yetiştirilen bir mutfak ve bahçe bitkisidir. İngilizcedeki “borage” ve Latince “Borago” adının Orta Çağ Latincesinde kaba yün anlamına gelen bir sözcükten, bitkinin tüylü yapısına işaret ederek türediği düşünülür. Türkçedeki “hodan” adı ise Fars kökenli olarak yaygın biçimde anılır.
Grieve'in yüzyıl başı derlemesinde hodan, eski İngiliz bahçelerinde yaprağı ve çiçeğiyle içeceklerin süsü olarak kaydedilir. Tohum yağı ise ancak modern dönemde, yağ asidi bileşimi anlaşıldıktan sonra sanayide değer kazanmıştır; bu nedenle tarihsel kaynaklarda doğrudan yağ kaydı bulunmaz.
Renk, koku ve yapısı
Hodan yağı açık altın sarısı renkli, akışkan ve hafif kokulu bir yağdır; kokusu bitkisel ve hafif ceviz benzeridir. Yağ asidi bileşiminde linoleik asit ağırlıktadır; en dikkat çekici bileşeni ise gama-linolenik asittir ve bu asit tohum yağlarında nadir görülen bir yapıdır. Ayrıca oleik, palmitik ve uzun zincirli yağ asitleri de bulunur. Çoklu doymamış yağ asitleri bol olduğundan hava ve ışıkla çabuk bozulur. Soğukta bulanıklaşabilir.
Kullanımı
Hodan yağı ağırlıklı olarak kozmetik alanında cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağlarında ve sabunlarda yer alır. Sabun yapımında doymamış yağ asitleri bol olduğu için çok küçük oranlarda ve genellikle karışımın son aşamasında eklenir. Hafif dokusu nedeniyle taşıyıcı yağ olarak da kullanılır.
Mutfakta yağ olarak yaygın değildir; hodan otunun taze yaprağı hıyarımsı tadıyla salatalarda, mavi çiçekleri ise tatlı ve içecek süsü olarak kullanılır.
Saklama: Çok çabuk acılaşır. Koyu cam şişede, ağzı sıkıca kapalı olarak serin ve karanlık yerde, tercihen buzdolabında saklanmalı ve açıldıktan sonra kısa sürede tüketilmelidir. Isı ve ışık bozulmayı hızlandırır; keskin, boyalı ya da ekşi koku gelişirse kullanılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Hodan yağı nedir?
Hodan otunun tohumlarından soğuk sıkımla elde edilen, gama-linolenik asit bakımından zengin bir bitkisel yağdır.
Hodan yağı nasıl elde edilir?
Olgunlaşan tohumlar toplanıp kurutulur, temizlenir ve soğuk presle sıkılır; yağ süzülerek şişelenir.
Hodan yağı neden çabuk acılaşır?
Çoklu doymamış yağ asitleri oksijene karşı hassas olduğundan hava ve ışıkla tepkimeye girer; bu yüzden küçük şişelerde ve serin yerde saklanır.
Hodan yağı nasıl saklanır?
Koyu cam şişede, serin, karanlık yerde, mümkünse buzdolabında ve ağzı kapalı saklanır.
Kaynaklar
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Gunstone, F.D. (ed.), Vegetable Oils in Food Technology, 2. baskı, Wiley-Blackwell, 2011.