Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kırmızı mercimek, yeşil mercimek, sarı mercimek; İngilizce lentil
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Tohum (tane)
Mercimek, insanlığın ilk tarım bitkilerinden biri olan ve tohumları kuru baklagil olarak tüketilen tek yıllık bir bitkidir. Lens culinaris'in kırmızı ve yeşil tipleri Türk mutfağının temel malzemelerindendir. Mercimek çorbası, ezogelin ve mercimek köftesi Anadolu sofrasının simgelerinden sayılır.
Botanik özellikleri
Lens culinaris, 20-50 santim boylanan, ince dallı, tek yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları çok sayıda küçük yaprakçıktan oluşur ve ucunda çoğunlukla kısa bir sülük bulunur. Küçük, beyaz, açık mavi ya da leylak rengi çiçekler baklagillere özgü kelebek biçimindedir. Meyve, içinde genellikle bir ya da iki tohum bulunan kısa, yassı bir baklalıktır.
Tohumlar mercek biçimindedir; optikteki lens sözcüğü de Latincede mercimek anlamına gelen bu kelimeden türemiştir. Kabuk rengi yeşil, kahverengi ya da siyah, iç kısım ise sarı, turuncu ya da kırmızı olabilir. Piyasadaki kırmızı mercimek, kabuğu soyulmuş ve çoğunlukla ikiye ayrılmış tanelerdir. Mercimek serin mevsimde ekilen, kurağa dayanıklı bir bitkidir.
Tarihçe
Mercimek, Bereketli Hilal'de, yani Güneydoğu Anadolu, Suriye ve Irak'ı kapsayan bölgede, buğday ve arpa ile birlikte ilk kültüre alınan bitkilerdendir. Yabani atası kabul edilen Lens orientalis bu bölgede doğal olarak yetişir. Arkeolojik kazılarda binlerce yıllık mercimek taneleri bulunmuştur.
Eski Ahit'teki ünlü anlatıda Esav'ın ilk oğulluk hakkını bir tas kırmızı mercimek yemeği karşılığında kardeşi Yakup'a verdiği anlatılır. Eski Mısır, Yunan ve Roma'da mercimek, halkın yaygın yiyeceği idi; Plinius ve Dioskorides mercimekten söz eder.
Kültürdeki yeri
Türkiye dünyanın önemli mercimek üreticilerinden biridir. Kırmızı mercimek başta Şanlıurfa, Gaziantep, Diyarbakır ve Mardin olmak üzere Güneydoğu Anadolu'da, yeşil mercimek ise İç Anadolu'da, özellikle Yozgat ve Kırşehir çevresinde yetiştirilir.
Mercimek çorbası Türkiye'de lokantaların, iftar sofralarının ve ev mutfağının en bilinen çorbasıdır. Gaziantep yöresine bağlanan ezogelin çorbasının adı, bir gelinin hikayesinden gelir. Güneydoğu'da misafire ve kalabalık sofralara ikram edilen mercimek köftesi, imece usulü yoğrulup sarılan, sohbetli bir yemektir.
Mutfakta
Kırmızı mercimek çabuk dağıldığı için çorbalarda, köftelerde ve püre gibi yemeklerde kullanılır. Yeşil mercimek tane tane kalır; zeytinyağlı salatalarda, bulgurlu mercimek pilavında ve etli ya da sebzeli yemeklerde tercih edilir. Pişirmeden önce mercimek ayıklanır, taş ve yabancı maddelerden temizlenir, birkaç kez yıkanır.
Yeşil mercimek pişirmeden önce birkaç saat ıslatılırsa daha kısa sürede pişer. Kuru mercimek ağzı kapalı bir kapta, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanır. Nemli ortamda böceklenebileceği için kavanozun içine birkaç defne yaprağı konması eski bir ev usulüdür. Çok eskimiş mercimek geç pişer, bu yüzden ürün bir yıl içinde tüketilmelidir.
Sık sorulan sorular
Mercimek nedir?
Mercimek, baklagiller familyasından, mercek biçimli tohumları yemeklik kuru baklagil olarak kullanılan tek yıllık bir bitkidir.
Mercimeğin Latince adı nedir?
Bilimsel adı Lens culinaris Medik.'tir. Eski kaynaklarda Lens esculenta adıyla da geçer.
Kırmızı ve yeşil mercimek arasındaki fark nedir?
Kırmızı mercimek kabuğu soyulmuş ve genellikle ikiye ayrılmıştır, çabuk dağılır. Yeşil mercimek kabuklu ve bütündür, pişince tane tane kalır.
Mercimek nasıl saklanır?
Ağzı kapalı bir kapta, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanır ve bir yıl içinde tüketilmesi tercih edilir.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, baklagil üretimi kayıtları.