Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Platycladus orientalis (L.) Franco (syn. Thuja orientalis L., Biota orientalis (L.) Endl.)
Diğer adları
doğu mazısı, ömür ağacı (thuja için kullanılan genel ad); İngilizce oriental arborvitae, Chinese thuja
Familya
Cupressaceae (Servigiller)
Kullanılan kısım
Süs ağacı olarak bütün bitki; dallar ve kozalaklar süsleme amacıyla
Doğu mazısı, pul gibi yaprakları dikey yelpazeler halinde dizilen, herdem yeşil bir süs ağacıdır. Platycladus orientalis türü Türkiye'de park, bahçe ve mezarlıklarda sık dikilir. Dikkat: aktarlarda mazı adıyla satılan ürün çoğunlukla bu ağaç değil, mazı meşesinin gallesidir; bunun için ayrı bir Mazı Meşesi kartı vardır.
Botanik özellikleri
Platycladus orientalis, genellikle 5-15 metre boylanan, gençken sık ve piramit biçimli, yaşlandıkça düzensiz taçlanan herdem yeşil bir ağaç ya da çalıdır. Yaprakları çok küçük, pul biçimli ve dallara sıkıca yapışıktır. Dal sistemleri yassı ve dikey yelpazeler halinde dizilir; ağacı en kolay tanıtan özellik budur. Ezilen dallar hafif reçinemsi bir koku verir.
Kozalakları küçük, etli ve mavimsi-yeşil başlar, olgunlaşınca kahverengileşir ve odunlaşır. Pulların ucunda belirgin, boynuz gibi kıvrık çıkıntılar bulunur. Kanatsız tohumları sayesinde Batı mazısından (Thuja occidentalis) ayrılır ve bu yüzden ayrı bir cinse, Platycladus'a konur. Doğal yayılışı Çin ve Kore'dir; kuraklığa ve soğuğa dayanıklı olduğu için Türkiye'nin hemen her bölgesinde yetiştirilir.
Tarihçe
Doğu mazısı Çin'de binlerce yıldır tapınak ve saray bahçelerinin ağacıdır. Pekin'deki bazı tapınak bahçelerinde yaşının yüzyıllar, hatta bin yılı aştığı söylenen örnekler bulunur. Uzun ömrü ve herdem yeşil kalması nedeniyle Doğu Asya'da sonsuzluk ve dayanıklılıkla ilişkilendirilmiştir.
Avrupa'ya 18. yüzyılda getirilen tür, Linnaeus tarafından Thuja orientalis adıyla tanımlandı. 20. yüzyılda İspanyol botanikçi Franco tarafından ayrı bir cins olan Platycladus'a aktarıldı; cins adı Yunanca yassı dal anlamına gelir. Osmanlı döneminde ve sonrasında Anadolu'nun mezarlıklarına, cami avlularına ve parklarına yaygın olarak dikildi.
Kültürdeki yeri
Türkiye'de mazı ağacı, servilerle birlikte mezarlıkların ve türbe bahçelerinin sessiz ağaçlarındandır. Her mevsim yeşil kalması, yaşamın sürekliliğini hatırlattığı için tercih edilmiştir. Bahçelerde çit ve sınır bitkisi olarak da dikilir, kolay budandığı için çeşitli biçimler verilir.
Halk arasında mazı adı birkaç farklı şey için kullanılır ve bu durum karışıklığa yol açar. Ağaç olarak mazı, Platycladus ve Thuja türleri için söylenir. Aktarda satılan, ceviz büyüklüğünde, yuvarlak, sert ve kahverengi mazı ise bir ağaç kozalağı değil, mazı meşesinin (Quercus infectoria) dallarında bir böceğin yumurta bırakmasıyla oluşan gallerdir. Bu iki ürün tamamen farklıdır ve birbirinin yerine kullanılamaz.
Mutfakta
Doğu mazısı mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yaprakları, dalları ve kozalakları yenmez ve yiyecek ya da içecek yapımında kullanılmamalıdır. Servigillerin bazı türleri yenmeye uygun olmayan uçucu bileşikler içerir; bu yüzden kırdan ya da bahçeden toplanan mazı dalları ağza alınmamalı, çocukların ve evcil hayvanların ulaşabileceği yerde bırakılmamalıdır.
Mazı dalları ve kozalakları kuru çiçek aranjmanlarında, çelenklerde ve süslemelerde kullanılabilir. Kurutulmuş dallar kuru ve havadar bir yerde, doğrudan güneşten uzak saklanmalıdır. Aktardan mazı istendiğinde ise alınanın mazı meşesi gallesi olduğu bilinmeli ve kullanım amacı satıcıya danışılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Mazı ağacı nedir?
Doğu mazısı, Platycladus orientalis adlı, pul yapraklı, dalları dikey yelpazeler halinde dizilen herdem yeşil bir süs ağacıdır.
Mazı ağacı ile aktarda satılan mazı aynı şey mi?
Hayır. Aktarda satılan yuvarlak, sert mazı, mazı meşesinin (Quercus infectoria) dallarında oluşan gallerdir. Doğu mazısı ise tamamen farklı bir ağaçtır.
Doğu mazısının Latince adı nedir?
Bilimsel adı Platycladus orientalis (L.) Franco'dur. Eski kaynaklarda Thuja orientalis L. adıyla geçer.
Mazı ağacı yenir mi?
Hayır, mazı ağacının hiçbir kısmı yenmez. Yalnızca süs bitkisi olarak kullanılır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew, Plants of the World Online (POWO), Platycladus orientalis kaydı.