Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Mate, Güney Amerika'nın en sevilen demleme bitkisidir ve içildiği kaba, yani kabak kaseye, özel bir ritüel eşlik eder. Yaprakları kurutulup dumanla kavrulur; kaynamamış sıcak suyla küçük kaplarda, süzgeçli metal bir pipetle yudumlanır. Türkiye'de ise ithal edilir ve Suriye çevresinden gelen gelenek sayesinde bazı bölgelerde de tanınır.
Botanik özellikleri
Ilex paraguariensis, 6-8 metre boylanan, yaz kış yeşil kalan bir ağaçtır. Yapraklar kalın, deri gibi, uzunca ve kenarları hafif dişlidir, üst yüzü parlak koyu yeşil renktedir. Küçük, beyaz çiçekleri yaprak koltuklarında kümeler halinde açılır. Meyveler küçük, yuvarlak, olgunlaşınca koyu mor renkte etli boncuklardır. Doğal ortamında ağaç, ormanlık alanların alt katında yetişir.
Doğal yayılış alanı Paraguay, Kuzey Arjantin, Güney Brezilya ve Uruguay'ın bir kısmıdır. Türkiye'de yetişmez; ticari olarak Güney Amerika ülkelerinden getirilir. Kurutulmuş, hafif öğütülmüş ve bazen sapları ayıklanmış halde paketlenir.
Tarihçe
Mate, Güney Amerika'nın yerli halklarından Guaraní tarafından yüzyıllardır tüketilmiştir. İçildiği kabın adı olan mate sözcüğünün, Quechua dilindeki mati, yani kabak kap sözcüğünden geldiği kabul edilir. Guaraní dilinde bitkiye kaa denir. Avrupalı yerleşimciler ve özellikle on yedinci yüzyılda Cizvit misyonerleri bitkiyi sistemli biçimde yetiştirmeye başlamış, böylece mate ticareti gelişmiştir.
Grieve, A Modern Herbal'da bitkiyi Paraguay çayı adıyla anar. Günümüzde Arjantin, Uruguay, Paraguay ve Güney Brezilya'da mate, ulusal bir içecek sayılır ve günlük sosyal yaşamın ayrılmaz parçasıdır.
Kültürdeki yeri
Mate içmek, Güney Amerika'da bir paylaşma biçimidir. Kuru yapraklarla dolu kabak ya da ahşap kap, bombilla adı verilen süzgeçli metal pipetle sırayla el değiştirir; sıcak su kaba tekrar tekrar eklenir. Bu paylaşımda kap, arkadaşlar, aile ve iş arkadaşları arasında dolaşır. Mate sohbeti, dostluğun ve misafirperverliğin simgesidir.
Orta Doğu'da, özellikle Suriye ve Lübnan'da mate yaygın bir içecektir; bu durum on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllarda Arjantin'e göç eden Suriyeli ve Lübnanlı toplulukların geri dönüşüyle ilişkilendirilir. Türkiye'de de mate, Suriye üzerinden ve ithalat yoluyla tanınmış, bazı kentlerde meraklıları bulunan bir içecek haline gelmiştir.
Mutfakta
Mate'nin tadı hafif dumanlı, otsu, belirgin biçimde acımsı ve çay yaprağından farklıdır. Geleneksel yöntemde kabın üçte ikisi kurutulmuş yaprakla doldurulur, kap eğilerek yapraklar bir yana yığılır ve boşluğa kaynamamış, yaklaşık 70-80 derece sıcaklıkta su dökülür. Kaynar su kullanmak tadı bozar ve acılığı artırır. Bombilla pipetle yudumlanır ve su bittikçe yenilenir.
Mate, bazı yörelerde şeker, bal, limon kabuğu, nane ya da kurutulmuş meyve parçalarıyla da içilir. Soğuk içeceği tereré adıyla bilinen, buzlu ve aromalı bir biçimdir. Mate ayrıca filtre poşet ve karışım çaylarında kullanılır. Kurutulmuş yaprak ışıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı kavanozda saklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Mate nedir?
Mate, Ilex paraguariensis ağacının kurutulmuş yapraklarıyla hazırlanan, Güney Amerika kökenli bir demleme içecektir.
Mate nerede yetişir?
Doğal olarak Paraguay, Kuzey Arjantin, Güney Brezilya ve Uruguay'da yetişir. Türkiye'de yetişmez, ithal edilir.
Mate nasıl demlenir?
Kurutulmuş yaprak kaba doldurulur, kaynamamış, yaklaşık 70-80 derece sıcaklıkta su eklenir ve bombilla adı verilen süzgeçli pipetle içilir.
Mate nasıl saklanır?
Işıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı bir cam kavanozda, serin bir yerde saklanır. Açıldıktan sonra tadı ve kokusu zamanla azalır.
Kaynaklar
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.