Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
göbek marul, kıvırcık, salata, aysberg (buz marulu); İngilizce lettuce
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Yapraklar; aktarda ayrıca ekim için tohum
Marul, yaprakları için yetiştirilen ve dünyanın en yaygın salata sebzesi olan tek yıllık bir bitkidir. Lactuca sativa türünün göbek marul, kıvırcık ve aysberg gibi pek çok çeşidi vardır. Eski Mısır'dan bu yana bahçelerde yetiştirilen marul, Türk sofrasında mevsim salatasının temelidir.
Botanik özellikleri
Lactuca sativa, ilk dönemde yerde rozet halinde yaprak veren, olgunlaşınca 60-100 santimlik bir çiçek sapı çıkaran tek yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları çeşide göre uzun ve dik (göbek marul), kıvırcık ve gevşek (kıvırcık salata) ya da sıkı bir baş oluşturan (aysberg) biçimdedir. Gövde ve yapraklar kesildiğinde beyaz, sütlü bir öz suyu çıkar; cins adı Lactuca da Latince süt anlamına gelen lac sözcüğünden türemiştir.
Çiçek sapı çıktığında yaprakların tadı acılaşır; buna halk arasında marulun tohuma kalkması denir. Küçük, sarı çiçekler papatyagillere özgü başçıklar halindedir ve tüylü tohumlar verir. Kültür marulunun Akdeniz ve Batı Asya'da yaygın olan yabani Lactuca serriola türünden geliştirildiği kabul edilir. Serin mevsim sebzesidir; Türkiye'de sonbahar, kış ve ilkbahar aylarında tarlada, yazın ise yüksek ve serin yörelerde yetiştirilir.
Tarihçe
Marul bilinen en eski sebzelerden biridir. Eski Mısır'da uzun yapraklı bir marul türü yetiştirildiği, mezar duvarlarındaki resimlerden ve bereket tanrısı Min ile birlikte gösterilmesinden anlaşılır. Yunanlılar ve Romalılar marulu akşam yemeklerinin başında ya da sonunda yerlerdi; Dioskorides ve Plinius bahçe marulunu ve yabani marulu ayrı ayrı anlatır.
Göbek marulun İngilizcedeki cos adı, Ege'deki İstanköy (Kos) adasına bağlanır; Fransızcada ise romaine, yani Roma marulu diye anılır. Türkçedeki marul sözcüğü Rumca maroulion kelimesinden gelir. Yeni Dünya'ya Kristof Kolomb'un yolculuklarıyla taşınan marul, bugün her kıtada yetiştirilir.
Kültürdeki yeri
Türkiye'de marul, kış ve bahar aylarının salata sebzesidir. Bir tabak doğranmış marul, üzerine limon, zeytinyağı, taze soğan ve dereotuyla birçok evde her öğünün yanına konur. Bazı yörelerde marul yaprakları bütün olarak sofraya gelir ve tuzla ya da yoğurtla yenir.
İstanbul'un eski bostanları, özellikle Yedikule ve Üsküdar bostanları, marul yetiştiriciliğiyle ünlüydü; Yedikule marulu adıyla anılan çeşit bugün de bilinir. Ramazan iftarlarında ve bahar pikniklerinde bütün marul göbeklerinin kütür kütür yenmesi eski İstanbul hatıraları arasında anılır.
Mutfakta
Marul en çok çiğ olarak salatalarda kullanılır. Yapraklar bol suda yıkanır, iyice süzülür ve bıçakla ya da elle doğranır; çoban salatası, mevsim salatası ve sandviçlerin vazgeçilmezidir. Bazı mutfaklarda marul yaprakları kısa süre haşlanarak sarma yapılır ya da çorbalara eklenir.
Taze marul buzdolabının sebze bölmesinde, hafif nemli bir bez ya da kağıt havluya sarılarak birkaç gün saklanır. Doğrandıktan sonra hızla solduğu için servisten hemen önce doğranması iyi olur. Ekim için alınan marul tohumu ise serin, kuru ve ağzı kapalı bir kapta saklanmalıdır; tohumun çimlenme gücü yıllar geçtikçe azalır.
Sık sorulan sorular
Marul nedir?
Marul, yaprakları salata olarak tüketilen tek yıllık bir bitkidir. Göbek marul, kıvırcık ve aysberg aynı türün çeşitleridir.
Marulun Latince adı nedir?
Bilimsel adı Lactuca sativa L.'dir. Cins adı, kesildiğinde çıkan sütlü öz suyundan gelir.
Marul neden acılaşır?
Bitki çiçek sapı çıkarmaya, yani tohuma kalkmaya başlayınca yapraklar acılaşır. Bu durum genellikle havalar ısındığında olur.
Marul nasıl saklanır?
Yıkanıp suyu iyice süzüldükten sonra nemli bir beze sarılarak buzdolabının sebze bölmesinde saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.