Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Genç toprak üstü sürgünler ve yapraklar (taze ya da kurutulmuş)
Madımak, İç Anadolu'nun ve özellikle Sivas, Tokat ve Yozgat yörelerinin baharda toplanan en sevilen yabani yeşilliklerinden biridir. Latince adı Polygonum cognatum olan bu yere yayılan ot, bulgur ve soğanla pişirilen madımak yemeğiyle tanınır. Turhal'ın da içinde bulunduğu Tokat çevresinde baharın ilk sofra otlarındandır.
Botanik özellikleri
Polygonum cognatum, kalın, odunsu bir kök sapından her yıl yeniden sürgün veren çok yıllık otsu bir bitkidir. Gövdeleri ince, çok dallı ve yere yatık olarak yayılır; boğumlarında zarımsı, gümüşi kın yapılar bulunur. Yaprakları küçük, eliptik ya da ters yumurta biçimli, hafif etli ve mavimsi yeşildir. Yaz aylarında yaprak koltuklarında küçük, pembemsi beyaz çiçekler açar.
Madımak kuru bozkırlarda, tarla kenarlarında, yol kıyılarında ve taşlı yamaçlarda yetişir. Türkiye'de özellikle İç ve Doğu Anadolu'da yaygındır; doğal yayılışı İran, Kafkasya ve Orta Asya'ya kadar uzanır. Aynı cinsten ve çok yaygın olan çoban değneği (Polygonum aviculare) ile karıştırılabilir; ancak madımağın kalın, odunsu kökü ve daha etli yaprakları ayırt edicidir. Toplama genellikle bitkinin çiçeklenmeden önceki genç döneminde yapılır.
Tarihçe
Polygonum cognatum, İsviçreli botanikçi Carl Meissner tarafından 19. yüzyılın ilk yarısında tanımlanmıştır. Cins adı Polygonum, Yunanca çok ve diz anlamındaki sözcüklerden gelir ve gövdedeki çok sayıdaki boğuma işaret eder. Davis'in Flora of Turkey eserinde tür, Anadolu'nun bozkır ve dağ bölgelerinden kaydedilmiştir. Madımak sözcüğü ise Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'nde bu tür için kayıtlıdır.
Madımak, Anadolu'nun kırsal mutfağında uzun zamandır yer alan bir yabani sebzedir. Kış sonunda kilerin boşaldığı haftalarda, baharın ilk yeşilliği olarak sofraları dolduran otlardandı. Bu yüzden yörenin sözlü kültüründe madımak, baharın gelişinin ve bereketin işareti sayılır. Bugün ise yerel bir lezzet olarak şehir pazarlarında ve lokantalarda da yer bulmaktadır.
Kültürdeki yeri
Sivas, Tokat, Yozgat ve Çorum'da nisan ve mayıs aylarında kadınlar bıçak ve torbalarla tarlalara madımak toplamaya çıkar. Toplanan otlar ayıklanıp yıkanır; bir kısmı hemen pişirilir, bir kısmı da kış için kurutulur ya da haşlanıp dondurulur. Turhal ve çevresinde de baharda köylerden getirilen taze madımak, semt pazarlarının aranan ürünlerindendir. Sivas'ta madımak yemeği adeta şehrin simgesi olmuş, yöresel yemek şenliklerinde de yer almaktadır.
Madımak, gurbetteki Sivaslı ve Tokatlıların memleket özlemini anlattığı yemeklerin başında gelir. Büyük şehirlerde yaşayan aileler, baharda memleketten gelen madımak paketlerini sabırsızlıkla bekler. Kurutulmuş madımak, aktarlarda ve yöresel ürün satan dükkânlarda yıl boyu bulunur. Yemeğin yanında ayran ya da sarımsaklı yoğurt bulunması gelenektir.
Mutfakta
Madımak yemeği için taze ya da ıslatılmış kuru madımak iyice yıkanıp ince doğranır ve haşlanarak suyu süzülür. Tereyağında ya da sıvı yağda kavrulan soğan, salça ve pul biberle birlikte tencereye alınır, üzerine iri bulgur ve biraz su eklenerek pişirilir. Bazı evlerde içine nohut, bazen de kıyma katılır. Servis sırasında üzerine sarımsaklı yoğurt dökülür ya da yanında verilir.
Madımak yumurtalı kavurma, börek içi ve pide harcı olarak da kullanılır. Kurutulmuş madımak, kapağı sıkı kavanozda ya da bez torbada, serin ve kuru bir yerde bir yıla kadar saklanabilir; kullanmadan önce ılık suda bekletilip yıkanır. Taze madımak buzdolabında birkaç gün dayanır; haşlanıp küçük paketlere bölünerek dondurulursa bir sonraki bahara kadar kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Madımak nedir?
Madımak, Polygonum cognatum türünden, yere yayılarak büyüyen çok yıllık bir yabani ottur. İç Anadolu'da, özellikle Sivas ve Tokat yöresinde baharda toplanıp yemeği yapılır.
Madımak yemeği nasıl yapılır?
Haşlanıp doğranan madımak; kavrulmuş soğan, salça ve pul biberle birlikte iri bulgurla pişirilir. Üzerine sarımsaklı yoğurt dökülerek servis edilir.
Madımak nerede yetişir?
Kuru bozkırlarda, tarla kenarlarında ve taşlı yamaçlarda kendiliğinden yetişir. Türkiye'de özellikle İç ve Doğu Anadolu'da yaygındır.
Madımak nasıl saklanır?
Kurutulmuş madımak kapağı sıkı kavanozda ya da bez torbada, serin ve kuru yerde bir yıla kadar saklanır. Taze madımak haşlanıp dondurularak da saklanabilir.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).