Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Limon (Citrus limon) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Limon fotoğraf 1Limon fotoğraf 2Limon fotoğraf 3Limon fotoğraf 4Limon fotoğraf 5Limon fotoğraf 6
Fotoğraflar: Fumikas Sagisavas, CC0 · André Karwath aka Aka, CC BY-SA 2.5 · 小石川人晃, CC BY-SA 4.0 · Commonists, CC BY-SA 4.0 · Dandarmkd, CC BY-SA 4.0 · Filo gèn', CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Limon

Citrus limon (L.) Osbeck

Diğer adları
limon, ekşi limon; yerel çeşit adları Mersin limonu, Lamas limonu; İngilizce lemon
Familya
Rutaceae (Sedefotugiller, Turunçgiller)
Kullanılan kısım
Meyve; kurutulmuş dilim ve kabuk

Limon, ekşi suyu ve kokulu kabuğuyla dünya mutfaklarının en yaygın meyvelerinden biridir. Latince adı Citrus limon olan bu turunçgil Asya kökenlidir ve Akdeniz'e Orta Çağ'da ulaşmıştır. Aktarlarda kurutulmuş limon dilimleri ve kurutulmuş kabuğu da satılır.

Botanik özellikleri

Citrus limon, 3-6 metre boylanabilen, her dem yeşil, çoğu kez dikenli dallı küçük bir ağaçtır. Yaprakları parlak, kalın dokulu, eliptik ve hoş kokuludur. Beyaz, dışı morumsu tomurcuklu, çok güzel kokulu çiçekler yıl içinde birkaç kez açabilir; bu yüzden ağaçta aynı anda çiçek, ham ve olgun meyve görülebilir. Meyvenin kabuğunda çok sayıda küçük yağ bezesi bulunur; limonun güçlü kokusu bu bezelerdeki uçucu yağdan gelir.

Genetik çalışmalar, limonun ağaç kavunu (Citrus medica) ile acı portakal arasındaki bir melezden türediğini göstermektedir. Limon ağacı dona hassastır; bu nedenle Türkiye'de yalnızca kışları ılık geçen Akdeniz ve Ege kıyılarında yetiştirilir. Mersin, Adana ve Antalya çevresi başlıca üretim yerleridir. Mersin'in Erdemli çevresinden çıkan Lamas limonu tanınmış bir yerel çeşittir.

Tarihçe

Limonun ana yurdu Hindistan'ın kuzeydoğusu, Myanmar ve Güney Çin çevresi olarak kabul edilir. Antik Yunan ve Roma dünyası limonu yaygın olarak tanımıyordu; onların bildiği turunçgil daha çok ağaç kavunuydu. Limon, Arapların Orta Çağ'da Akdeniz'e, özellikle Sicilya ve Endülüs'e getirdiği bitkiler arasındadır.

Akdeniz ticaretiyle limon Avrupa'ya yayıldı, Kristof Kolomb'un yolculuklarıyla da Amerika'ya taşındı. Uzun deniz yolculuklarında limon ve misket limonu suyu gemi kumanyasının parçası haline geldi. Osmanlı mutfağında limon, sirke ve koruk suyuyla birlikte yemeklere ekşilik veren temel malzemelerdendi; limonata ve şerbetler İstanbul'un sevilen içecekleri arasındaydı.

Kültürdeki yeri

Türk kültüründe limon kokusu misafirperverlikle özdeşleşmiştir. Evlere gelen konuğun ellerine dökülen limon kolonyası, bayram ziyaretlerinden şehirlerarası otobüs yolculuklarına kadar geleneğin parçasıdır. Çay bardağının yanındaki ince limon dilimi, balığın ve köftenin yanındaki limon çeyreği sofranın tanıdık görüntülerindendir. Limon tuzu adıyla satılan sitrik asit de bir dönem mutfaklarda limonun yerine kullanılan pratik bir ekşilik kaynağıydı.

Akdeniz ülkelerinde limon, mutfak dışında da yaşamın içindedir. İtalya'nın Amalfi kıyısında limon likörü limoncello, Fas'ta tuzla kurulmuş limon turşusu, Körfez ülkelerinde güneşte kurutulmuş misket limonu (lumi) yerel kimliğin parçası olmuştur. Limon bahçeleri, Akdeniz kıyı manzarasının tanıdık bir öğesidir. Ege ve Akdeniz köylerinde evlerin avlusunda bir limon ağacı bulunması yaygındır.

Mutfakta

Limon suyu salatalara, balık ve et yemeklerine, çorbalara ve zeytinyağlılara ekşilik vermek için kullanılır; terbiyeli çorbalarda yumurtayla birlikte çırpılır. Rendelenmiş kabuğu kek, kurabiye, reçel ve tatlılara koku katar; rendelenirken acı tadı olan beyaz iç kabuğa inilmemelidir. Limon kabuğundan reçel ve şekerleme de yapılır. Kurutulmuş limon dilimleri bitki çaylarına ve kış çaylarına koku vermek, ayrıca süsleme için kullanılır.

Taze limon oda sıcaklığında bir hafta, buzdolabında birkaç hafta dayanır. Kurutulmuş limon dilimleri ve kabuğu, kapağı sıkı kapanan cam kavanozlarda, ışık ve nem almayan bir yerde saklanmalıdır; nem alırsa kararır ve küflenebilir. Kurutulmuş kabuk zamanla kokusunu yitirdiğinden birkaç ay içinde tüketilmesi tercih edilir. Kabuğu kullanılacak limonların iyice yıkanması önerilir.

Sık sorulan sorular

Limon nedir?

Limon, Citrus limon türünün ekşi sulu, kokulu kabuklu meyvesidir. Turunçgiller grubundandır ve her dem yeşil küçük bir ağaçta yetişir.

Kurutulmuş limon nasıl kullanılır?

Kurutulmuş limon dilimleri bitki çaylarına ve kış çaylarına koku vermek, ayrıca süsleme için kullanılır. Kurutulmuş kabuk tatlılara ve hamur işlerine koku katar.

Türkiye'de limon nerede yetişir?

Dona hassas olduğu için kışları ılık geçen Akdeniz ve Ege kıyılarında yetiştirilir. Mersin, Adana ve Antalya çevresi başlıca üretim yerleridir.

Kurutulmuş limon nasıl saklanır?

Kapağı sıkı bir cam kavanozda, ışık ve nem almayan bir yerde saklanır. Nem alırsa kararabilir ve küflenebilir.

Kaynaklar

Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp