Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Leylak (Syringa vulgaris) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Leylak fotoğraf 1Leylak fotoğraf 2Leylak fotoğraf 3Leylak fotoğraf 4Leylak fotoğraf 5
Fotoğraflar: Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Laquearius, CC BY-SA 4.0 · Milimidragan 92, CC BY-SA 4.0 · WrS.tm.pl, Public domain · Marija Gajić, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Leylak

Syringa vulgaris L.

Diğer adları
leylak, adi leylak, bahçe leylağı; İngilizce common lilac
Familya
Oleaceae (Zeytingiller)
Kullanılan kısım
Çiçekler; süs bitkisi olarak bütün bitki

Leylak, ilkbaharda açan mor, eflatun ve beyaz renkli, yoğun kokulu salkım çiçekleriyle tanınan bir süs çalısıdır. Latince adı Syringa vulgaris olan bitki Balkanlar kökenlidir ve İstanbul üzerinden Avrupa bahçelerine yayılmıştır. Rengiyle Türkçeye leylak rengi deyimini kazandırmıştır.

Botanik özellikleri

Syringa vulgaris, 2-7 metre boylanabilen, dipten sürgün veren, yaprak döken bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yapraklar karşılıklı, tam kenarlı, geniş oval ve sivri uçludur. Nisan ve mayıs aylarında dal uçlarında, dört parçalı, borumsu küçük çiçeklerin oluşturduğu yoğun, piramit biçimli salkımlar açar. Çiçek renkleri leylak moru, eflatun, pembe ve beyaz arasında değişir; bahçelerde katmerli pek çok çeşidi yetiştirilir.

Meyve, iki bölmeli, kahverengi, kuru bir kapsüldür ve içinde kanatlı tohumlar bulunur. Leylağın doğal yayılış alanı Balkan Yarımadası'nın kireçli, kayalık dağ yamaçlarıdır. Zeytin, yasemin ve forsitya ile aynı familyadandır. Soğuğa dayanıklı olduğu için bugün Kuzey Avrupa'dan Kanada'ya kadar soğuk iklimli bölgelerin bahçelerinde de sevilerek yetiştirilir.

Tarihçe

Leylak sözcüğü Farsça leylâk ya da nîlak sözcüğünden gelir ve mavimsi, çivit rengi anlamıyla ilişkilendirilir. Bitki 16. yüzyılda Osmanlı bahçelerinde tanınıyordu. Habsburg elçisi Ogier Ghiselin de Busbecq'in İstanbul'daki görevinden dönerken leylağı Viyana'ya götürdüğü anlatılır; Avrupa'ya yayılışı genellikle bu döneme bağlanır.

Fransızca lilas ve İngilizce lilac adları da aynı Farsça kökten, Türkçe aracılığıyla gelir. Linnaeus 1753'te bitkiyi Syringa vulgaris adıyla tanımladı; Syringa adı Yunanca boru anlamındaki syrinx sözcüğünden gelir ve içi kolayca oyulabilen dallara işaret eder. 19. yüzyılın sonunda Fransa'da Victor Lemoine ve ailesi, yüzlerce katmerli ve renkli leylak çeşidi geliştirerek bitkinin bahçe tarihine damga vurdu.

Kültürdeki yeri

Leylak birçok kültürde baharın simgesi sayılır. Türkçede leylak rengi, açık mor tonlarını anlatan yerleşik bir renk adıdır. Eski İstanbul'un köşk ve yalı bahçelerinde leylak, erguvan ve mor salkımla birlikte baharın mor renklerini oluşturur. Kesme çiçek olarak da vazolarda tutulur; dalları çabuk solduğu için sabah erken kesilmesi önerilir.

Parfümeride leylak kokusu çok sevilir; ancak leylak çiçeğinden doğal uçucu yağ elde etmek zor ve verimsizdir. Bu nedenle piyasadaki leylak kokulu ürünlerin ve yağların çoğu, sentetik ya da başka doğal bileşenlerle hazırlanmış koku karışımlarıdır. Sitemizdeki Leylak Yağı kartında bu ürün ayrıca ele alınır. Doğu Avrupa ve Rusya'da leylak, şiirlerde ve resimlerde sık işlenen bir bahar çiçeğidir.

Mutfakta

Leylak bir mutfak bitkisi değildir; yaprakları ve kabuğu yenmez, aktarda yemeklik amaçla satılmaz. Bazı ülkelerde çiçeklerinden şerbet ya da şeker kaplı süsler yapıldığı bilinse de tadı acımsıdır ve bu yaygın bir kullanım değildir. Leylak daha çok bahçe, kesme çiçek ve koku kültürü içinde yer alır.

Kurutulmuş leylak çiçekleri kokusunu büyük ölçüde kaybeder; bu yüzden kokulu kese yapımında lavanta kadar kullanılmaz. Süs amacıyla kurutulacak salkımlar baş aşağı asılarak gölgede kurutulur ve kapalı bir kutuda saklanır. Leylak yağı ve leylak kokulu ürünler ise ışık görmeyen, sıkı kapaklı şişelerde, serin bir yerde tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Leylak nedir?

Leylak, ilkbaharda mor, eflatun ya da beyaz, çok kokulu salkım çiçekler açan, Balkan kökenli bir süs çalısıdır. Latince adı Syringa vulgaris'tir.

Leylak adı nereden gelir?

Leylak sözcüğü Farsçadan gelir ve mavimsi renk anlamıyla ilişkilidir. Fransızca lilas ve İngilizce lilac adları da aynı kökten türemiştir.

Leylak nerede yetişir?

Doğal olarak Balkan Yarımadası'nın kireçli dağ yamaçlarında yetişir. Soğuğa dayanıklı olduğu için Türkiye dahil pek çok ülkede bahçelerde ve parklarda yetiştirilir.

Leylak yağı doğal mıdır?

Leylak çiçeğinden doğal yağ elde etmek zor ve verimsiz olduğundan, piyasadaki leylak kokulu ürünlerin çoğu sentetik ya da karışım kokulardır.

Kaynaklar

Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp