Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
baş lahana, beyaz lahana, kelem (yöresel); kırmızı (mor) lahana aynı varyete grubundandır; İngilizce cabbage, white cabbage
Familya
Brassicaceae (Turpgiller, Lahanagiller)
Kullanılan kısım
Sıkı yaprak başı (yapraklar)
Lahana, iç içe sarılmış yapraklarının oluşturduğu sıkı başıyla tanınan, kış sebzelerinin en bilinenlerinden biridir. Baş lahana; brokoli, karnabahar, karalahana ve Brüksel lahanası ile aynı türün, Brassica oleracea'nın, yüzyıllar içinde seçilerek geliştirilmiş bir çeşit grubudur. Anadolu'da turşusu, sarması ve kapuskasıyla kış sofralarının vazgeçilmezidir.
Botanik özellikleri
Baş lahana iki yıllık bir bitkidir; ilk yıl kısa bir gövde üzerinde iç içe kapanan yapraklardan sıkı bir baş oluşturur, ikinci yıl ise çiçekli bir sap verip tohuma kalkar. Yapraklar kalın, mumsu, mavimsi yeşil ya da beyazımsı yeşildir; dış yapraklar açık renkli, güneş görmeyen iç yapraklar solgundur. Mor-kırmızı yapraklı kırmızı lahana ve kıvırcık yapraklı savoy lahanası da aynı varyete grubundadır. Çiçekler sarı, dört taç yapraklı ve haç biçimlidir; meyve uzun bir kapsüldür.
Türün yabani atası, Batı Avrupa ve Akdeniz'in kayalık deniz kıyılarında yetişen, gevşek yapraklı bir bitkidir. İnsanlar bu yabani bitkiden binlerce yıl boyunca farklı kısımlarını büyüterek seçim yapmış; yaprak başından lahanayı, çiçek tomurcuklarından brokoli ve karnabaharı, yan tomurcuklardan Brüksel lahanasını elde etmiştir. Sitemizde Brokoli, Karnabahar ve Lahana Yağı ayrı kartlarda anlatılır. Bu kart baş lahanaya ayrılmıştır.
Tarihçe
Lahana, Avrupa'nın en eski kültür sebzelerinden biridir. Antik Yunanlar ve Romalılar lahanayı iyi tanır; Theophrastos bitkiler üzerine eserinde birkaç çeşidini ayırt eder. Romalı Cato, tarım kitabında lahanayı bütün sebzelerin üstünde tutar; Plinius da Naturalis Historia'da pek çok lahana çeşidini sayar. Ancak bugünkü anlamda sıkı baş bağlayan lahanaların Orta Çağ'da, Kuzey Avrupa'da belirginleştiği düşünülür.
Lahana, kışın taze sebzenin az olduğu kuzey ülkelerinde uzun süre saklanabilmesi ve turşuya uygunluğu sayesinde temel yiyecek haline geldi. Almanların sauerkraut dediği ekşi lahana turşusu, uzun deniz yolculuklarında gemilerde taşınan yiyecekler arasındaydı. Osmanlı mutfağında da lahana sarması, lahana turşusu ve etli lahana yemekleri köklü bir yer tuttu. Türkçedeki lahana sözcüğü, sebze anlamındaki Yunanca lachanon sözcüğünden gelir.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da sonbaharda lahana turşusu kurmak, birçok evde kış hazırlığının bir parçasıdır. Bütün yapraklar ya da dilimlenmiş lahana büyük bidonlara tuzlu suyla basılır; kışın lahana sarması bu turşu yapraklarından da yapılır. Bazı yörelerde lahana turşusunun suyu ayrıca içilir ve sevilir. Lahana kapuskası ise kışın hemen her evin sofrasında yer alan bir halk yemeğidir.
Lahanayla ilgili kültür yalnızca Anadolu'ya özgü değildir. Almanya'da sauerkraut, Rusya'da şçi çorbası, Polonya'da bigos, lahananın farklı mutfaklardaki ünlü yorumlarıdır. Doğu Avrupa'nın birçok ülkesinde sonbaharda ailelerin bir araya gelip lahana doğradığı turşu günleri vardır. Bu yönüyle lahana, kuzey yarımkürenin kış mutfağını birbirine bağlayan bir sebzedir.
Mutfakta
Baş lahana çiğ olarak ince kıyılıp salatalarda, coleslaw gibi lahana salatalarında ve turşu salatalarında kullanılır. Pişirilerek lahana sarması, kapuska, etli ya da zeytinyağlı lahana yemekleri yapılır. Kırmızı lahana, sirkeyle birlikte rengini canlı tutar ve salatalara renk katar. Sarma yapılacaksa yapraklar kaynar suda kısa süre haşlanarak yumuşatılır ve kalın orta damarları inceltilir.
Sıkı, ağır ve dış yaprakları taze görünen lahana seçilmelidir. Bütün baş lahana, buzdolabının sebze bölmesinde ya da serin bir kilerde birkaç hafta dayanır; kesilen lahananın açık yüzü streç filmle kapatılmalıdır. Uzun süre saklamanın en eski yolu turşu kurmaktır. Lahana kurutularak satılan bir aktar ürünü değildir; tohumları ise ekim için fide ve tohum satıcılarında bulunur.
Sık sorulan sorular
Lahana nedir?
Lahana, Brassica oleracea türünün iç içe kapanan yapraklardan sıkı bir baş oluşturan çeşit grubudur. Kış sebzesi olarak turşu, sarma ve yemeklerde kullanılır.
Lahana ile brokoli ve karnabahar akraba mı?
Evet, hepsi aynı türdendir. Lahanada yaprak başı, brokoli ve karnabaharda ise çiçek tomurcukları seçilerek geliştirilmiştir.
Lahana nerede yetişir?
Serin ve nemli iklimleri sever. Türkiye'nin hemen her bölgesinde, özellikle sonbahar ve kış ürünü olarak yetiştirilir.
Lahana nasıl saklanır?
Bütün baş lahana buzdolabında ya da serin bir kilerde birkaç hafta dayanır. Kesilen lahananın açık yüzü streç filmle kapatılmalıdır.
Kaynaklar
Theophrastos, Historia Plantarum (MÖ 4.-3. yy). Cato, De Agri Cultura (MÖ 2. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.