Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Yaprak ve genç sürgünler; yaprak ve dallardan salgılanan reçine (ladanum)
Laden, Akdeniz ve Ege kıyılarındaki makiliklerin pembe çiçekli, yapışkan yapraklı çalısıdır. Latince adı Cistus creticus olan bitkinin yapraklarından toplanan ladanum reçinesi, antik çağdan beri tütsü ve parfüm hammaddesi olarak bilinir. Türkiye'de kurutulmuş yaprakları aktarlarda bitki çayı olarak da satılır.
Botanik özellikleri
Cistus creticus, 30-100 santim boylanan, sık dallı, her dem yeşil bir çalıdır. Yaprakları karşılıklı, oval, kenarları dalgalı, yüzeyleri tüylü ve buruşuktur; sıcak günlerde yapraklar ve genç sürgünler yapışkan, güçlü kokulu bir reçine salgılar. Nisan ve haziran arasında açan çiçekler beş taç yapraklı, pembe ya da mor-pembedir; taç yaprakları buruşuk kâğıt görünümündedir. Her çiçek yalnızca bir gün açık kalır, ancak bitki sürekli yeni çiçek açar.
Laden, kızılçam ormanlarının açıklıklarında, makilerde ve garig denen kuru çalılıklarda, kireçli ve taşlı topraklarda yaygındır. Türkiye'de Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında bol görülür. Yangından sonra toprakta bekleyen tohumları hızla çimlenir; bu yüzden yanmış alanları ilk kaplayan bitkilerden biridir. Türkiye'de beyaz çiçekli Cistus salviifolius ve Cistus laurifolius gibi başka laden türleri de yetişir.
Tarihçe
Ladenin reçinesi antik dünyanın değerli kokulu maddelerindendi. Herodotos, Tarihler adlı eserinde ledanon adını verdiği bu reçinenin keçilerin sakallarından toplandığını anlatır. Dioskorides de ladanon reçinesini tanımlar ve keçilerin sakal ve tüylerine yapışan reçinenin taranarak toplandığını yazar. Ladanum, tütsü karışımlarında ve kokulu yağlarda kullanılan bir ticaret malıydı.
Girit'te ladanumun yüzyıllar boyunca ladanisterion denen, kayış şeritli tırmık benzeri bir aletle çalıların üzerinden toplandığı bilinir. Fransız botanikçi Pitton de Tournefort, 1700'lerin başındaki Doğu yolculuğunda Girit'teki bu toplama yöntemini yerinde inceleyip kitabında anlatmıştır. Bu yöntem bazı Girit köylerinde 20. yüzyıla kadar sürdürüldü. Bugün parfümeride kullanılan ladanum ise daha çok İspanya'da yetişen Cistus ladanifer türünden elde edilir.
Kültürdeki yeri
Laden reçinesi bugün de parfümeride amber notalarının temel taşlarından biridir. Sıcak, balsamik ve hafif tütsümsü kokusu, birçok klasik parfümün dip notalarında yer alır. Ortodoks kiliselerinde yakılan bazı tütsü karışımlarında da ladanumun izine rastlanır. Kıbrıs ve Girit'te ladanum toplamak, çobanların ve köylülerin geleneksel bir yan uğraşıydı.
Türkiye'nin Ege ve Akdeniz köylerinde laden, makiliğin en tanıdık çalılarından biridir. Kuru dalları eskiden fırın ve ocak tutuşturmak için kullanılırdı; reçineli olduğu için çabuk yanar. Arıcılar için laden önemli bir polen kaynağıdır; çiçeklerinde bol polen bulunur ama nektar azdır. Son yıllarda kurutulmuş laden yaprakları aktarlarda bitki çayı olarak da tanınır hale gelmiştir.
Mutfakta
Laden yaygın bir mutfak bitkisi değildir ve yemeklerde baharat olarak kullanılmaz. Kurutulmuş yaprakları bazı yörelerde sıcak suyla demlenerek bitki çayı olarak içilir; çayın tadı reçinemsi, hafif buruk ve otsu olarak tarif edilir. Ladanum reçinesi ise yenmez; yalnızca parfümeri ve tütsü yapımında kullanılır.
Kurutulmuş laden yaprağı, kapağı sıkı bir cam kavanozda ya da kâğıt ambalajda, ışıktan ve nemden uzak saklanır. Yapraklardaki reçine kokusu doğru saklandığında bir yıla yakın korunur. Nemli ortamda küflenmeye yatkın olduğundan, ambalaj açıldıktan sonra kuru bir yerde tutulmalıdır. Laden reçinesi ise sıkıca kapatılmış kaplarda, serin bir yerde uzun yıllar kokusunu korur.
Sık sorulan sorular
Laden nedir?
Laden, Akdeniz ve Ege makiliklerinde yetişen, pembe çiçekli, yapışkan ve kokulu yapraklı bir çalıdır. Bilimsel adı Cistus creticus'tur.
Ladanum nedir?
Ladanum, laden yapraklarının ve sürgünlerinin salgıladığı, güçlü kokulu yapışkan reçinedir. Antik çağdan beri tütsü ve parfüm yapımında kullanılır; yenmez.
Laden nerede yetişir?
Türkiye'de Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında, kızılçam ormanlarının açıklıklarında ve makiliklerde yaygındır.
Laden yaprağı nasıl saklanır?
Kurutulmuş yapraklar kapağı sıkı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak saklanır. Bu koşullarda kokusunu bir yıla yakın korur.
Kaynaklar
Herodotos, Historiai (Tarihler) (MÖ 5. yy). Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Tournefort, J.P. de, Relation d'un voyage du Levant, Paris, 1717. Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.