Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kuşkonmaz (Asparagus officinalis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kuşkonmaz fotoğraf 1Kuşkonmaz fotoğraf 2Kuşkonmaz fotoğraf 3Kuşkonmaz fotoğraf 4Kuşkonmaz fotoğraf 5
Fotoğraflar: Nutrition, Food Safety & Health, CC0 · Nutrition, Food Safety & Health, CC0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · AnRo0002, CC0 · Wikimedia Commons

Kuşkonmaz

Asparagus officinalis L.

Diğer adları
kuşkonmaz, asparagus, bahçe kuşkonmazı; yabani türler için yabani kuşkonmaz; İngilizce asparagus
Familya
Asparagaceae (Kuşkonmazgiller)
Kullanılan kısım
Topraktan yeni çıkan genç sürgünler (filizler)

Kuşkonmaz, ilkbaharda topraktan çıkan genç filizleri için yetiştirilen çok yıllık bir sebzedir. Latince adı Asparagus officinalis olan bitki, Akdeniz mutfağının ve Avrupa sofralarının mevsimlik lezzetlerinden biridir. Anadolu'da bahçe kuşkonmazının yanı sıra yabani akrabalarının filizleri de toplanıp pişirilir.

Botanik özellikleri

Asparagus officinalis, toprak altında etli köklerle çevrili bir kök sapı bulunan, çok yıllık otsu bir bitkidir. İlkbaharda bu kök sapından kalem kalınlığında, sulu ve uçları pullu sürgünler çıkar; sofraya gelen kısım işte bu genç filizlerdir. Toplanmayan sürgünler bir metreyi aşan, ince dallı, tüy gibi yumuşak görünüşlü bir çalıya dönüşür. Bu çalıdaki iğne gibi yeşil parçalar aslında yaprak değil, yaprak görevini üstlenen yassılaşmış kısa dallardır (kladot).

Bitki çoğunlukla ayrı eşeylidir; erkek çiçekli bireyler ile meyve veren bireyler ayrı ayrı bulunur. Küçük, çan biçimli, yeşilimsi sarı çiçeklerin ardından meyve veren bitkilerde kırmızı, bezelye büyüklüğünde meyveler oluşur. Beyaz kuşkonmaz ayrı bir çeşit değildir; sürgünlerin üstü toprakla örtülerek güneş görmeden büyütülmesiyle elde edilir. Türkiye'de Akdeniz ve Ege bölgelerinde Asparagus acutifolius gibi dikenli yabani türler de doğal olarak yetişir.

Tarihçe

Kuşkonmaz, antik Akdeniz dünyasında değerli bir sebze olarak bilinirdi. Romalı yazar Cato, MÖ 2. yüzyılda yazdığı tarım kitabı De Agri Cultura'da kuşkonmaz yatağının nasıl hazırlanacağını ayrıntılı biçimde anlatır. Plinius da Naturalis Historia'da bahçe kuşkonmazından ve yabani kuşkonmazdan söz eder. Apicius'a atfedilen Roma yemek kitabında da kuşkonmazlı tarifler yer alır.

Orta Çağ'da daha çok manastır bahçelerinde yaşayan kuşkonmaz, 17. ve 18. yüzyıllarda Fransa'da ve Kuzey Avrupa'da saray sofralarının en sevilen sebzelerinden biri oldu. Türkçedeki kuşkonmaz adının, iğne gibi ince dallar arasına kuşların konamadığı düşüncesinden geldiği anlatılır. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'nde ad, Asparagus cinsinin türleri için kayıtlıdır.

Kültürdeki yeri

Almanya, Avusturya ve Hollanda gibi ülkelerde nisan sonundan haziran sonuna kadar süren kuşkonmaz mevsimi, adeta bir bayram gibi karşılanır. Pazarlarda taze beyaz kuşkonmaz satılır, lokantalar bu dönem için özel menüler hazırlar. Geleneksel olarak hasat haziranın son haftasında bırakılır ki bitki gelecek yıl için güç toplayabilsin. Bu uygulama sayesinde aynı tarladan yıllarca ürün alınabilir.

Anadolu'da, özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında, baharın ilk haftalarında yabani kuşkonmaz filizleri toplamak eski bir alışkanlıktır. Zeytinliklerin ve makiliklerin arasından toplanan bu ince, hafif acımsı filizler demet halinde köy pazarlarında satılır. Bahçe kuşkonmazı ise Türkiye'de daha yakın dönemde, büyük şehirlerin manavlarında ve otel mutfaklarında yaygınlaşmıştır. Yabani olsun bahçe olsun, kuşkonmaz mevsimine özgü olduğu için baharın habercisi sayılır.

Mutfakta

Kuşkonmazın alt uçları sertleştiği için pişirmeden önce kırılır ya da soyulur; beyaz kuşkonmazın kabuğu mutlaka soyulmalıdır. Filizler tuzlu suda kısa süre haşlanır, buharda pişirilir, ızgarada ya da tavada zeytinyağıyla çevrilir. Avrupa mutfağında tereyağı, hollandez sosu ve haşlanmış yumurtayla, Ege mutfağında ise yumurtalı kavurma ve zeytinyağlı olarak sofraya gelir. Çorbalara, risottolara ve makarnalara da eklenir.

Taze kuşkonmaz çabuk bayatlar; sürgünlerin uçları sıkı, kesik yerleri nemli olmalıdır. Buzdolabında, dipleri ıslak bir beze sarılarak ya da bir bardak suyun içinde dik tutularak iki üç gün saklanabilir. Uzun süre saklamak için kısa süre haşlanıp soğutulduktan sonra dondurulur. Kurutulmuş kuşkonmaz yaygın değildir; bu sebze daha çok taze, konserve ya da dondurulmuş olarak tüketilir.

Sık sorulan sorular

Kuşkonmaz nedir?

Kuşkonmaz, Asparagus officinalis türünün ilkbaharda topraktan çıkan genç sürgünleridir. Çok yıllık bir bitki olduğundan aynı tarladan yıllarca hasat yapılabilir.

Beyaz ve yeşil kuşkonmaz farklı bitkiler mi?

Hayır, ikisi de aynı türdür. Beyaz kuşkonmaz, sürgünlerin toprakla örtülüp güneş görmeden büyütülmesiyle elde edilir; bu yüzden yeşil renk oluşmaz.

Kuşkonmaz nerede yetişir?

Bahçe kuşkonmazı ılıman iklimlerde, derin, kumlu ve süzek topraklarda yetiştirilir. Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında ise dikenli yabani kuşkonmaz türleri kendiliğinden yetişir.

Kuşkonmaz nasıl saklanır?

Taze filizler dipleri nemli tutularak buzdolabında birkaç gün saklanır. Daha uzun saklamak için kısa süre haşlanıp dondurulabilir.

Kaynaklar

Cato, De Agri Cultura (MÖ 2. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp