Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
yalancı ısırgan, kara yalancı ısırgan, pis kokulu ballota; İngilizce black horehound
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Çiçeklenme dönemindeki toprak üstü kısımları
Köpek otu, ısırgana benzeyen yaprakları ve keskin, hoş olmayan kokusuyla tanınan, ballıbabagiller ailesinden çok yıllık bir yabani bitkidir. Halk arasında yalancı ısırgan adıyla da bilinir; ancak ısırgan gibi yakıcı tüyleri yoktur. Köy kenarlarında, yol boylarında ve yıkıntı yerlerde kendiliğinden yetişir.
Botanik özellikleri
Ballota nigra, 40-100 santim boylanan, dik, dallı, çok yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi ballıbabagillere özgü biçimde dört köşeli ve tüylüdür. Yaprakları karşılıklı dizilmiş, yumurta biçimli, kenarları iri dişli ve kırışık yüzeylidir; bu görünümleriyle ısırgan yapraklarını andırır. Pembe-mor ya da nadiren beyaz, iki dudaklı çiçekleri yaprak koltuklarında halkalar halinde toplanır.
Bitkinin en belirgin özelliği, ezildiğinde yaydığı ağır ve keskin kokudur. Bu koku nedeniyle hayvanlar tarafından genellikle otlanmaz. Avrupa, Akdeniz havzası ve Batı Asya'da yaygındır. Türkiye'de pek çok bölgede yol kenarlarında, çit diplerinde, köy içlerinde ve ahır çevrelerinde rastlanır.
Tarihçe
Dioskorides, De Materia Medica'da ballote adıyla bir bitkiden söz eder ve bu ad günümüzdeki Ballota cins adının kaynağı olmuştur. Adın Yunanca reddetmek ya da itmek anlamındaki bir sözcükle ilişkili olduğu ve bitkinin itici kokusuna işaret ettiği düşünülür. Latince nigra sıfatı ise bitkinin koyu yeşil, siyahımsı görünümünü anlatır.
Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde bitki black horehound adıyla anlatılır ve beyaz çiçekli ballıbaba akrabası white horehound ile karıştırılmaması gerektiği belirtilir. Avrupa'da Orta Çağ'dan beri köy bahçelerinin kenarında yaşayan tanıdık bir yabani ottur.
Kültürdeki yeri
Türkçedeki köpek otu adı, Anadolu'da hoş kokmayan ya da işe yaramaz görülen otlara köpek sözcüğünün eklenmesi geleneğiyle uyumludur. Yalancı ısırgan adı ise yapraklarının ısırgana benzemesine karşın yakmamasından gelir. Bu tür halk adları, bitkilerin görünüşünü ve kokusunu ne kadar iyi gözlemlendiğini gösterir.
Avrupa'da bitki, köy ve çiftlik çevrelerinde yaşayan ve insan yerleşimini izleyen yabani otlar arasında sayılır. Kokusu nedeniyle bahçelerde istenmeyen bir ot olarak görülse de çiçekleri arılar ve diğer böcekler tarafından ziyaret edilir. Aktarlarda kurutulmuş toprak üstü kısımları geleneksel bir ürün olarak satılır.
Mutfakta
Köpek otu mutfakta kullanılmaz. Keskin ve hoş olmayan kokusu, onu yemeklere ya da baharat karışımlarına uygun kılmaz. Görünüşü ısırgana benzediği için ısırgan toplayanların bu bitkiyi ayırt etmesi önemlidir; bu bitki ısırgan yerine kullanılmamalıdır.
Kurutulmuş köpek otu, kapağı sıkı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak, serin bir yerde saklanmalıdır. Kokusu güçlü olduğu için başka kuru bitkiler ve gıdalarla aynı kapta tutulmamalıdır. Paketin üzerinde bitkinin adı ve toplama tarihi yazılı olması tavsiye edilir.
Sık sorulan sorular
Köpek otu nedir?
Köpek otu, Ballota nigra adlı, ısırgana benzeyen yapraklı, keskin kokulu, ballıbabagillerden çok yıllık bir yabani bitkidir.
Köpek otu ile ısırgan arasındaki fark nedir?
İkisinin yaprakları birbirine benzer, ancak köpek otunda yakıcı tüyler yoktur ve gövdesi dört köşelidir. Ayrıca ezildiğinde ağır ve keskin bir koku verir.
Köpek otu nerede yetişir?
Yol kenarlarında, çit diplerinde, köy içlerinde ve yıkıntı yerlerde kendiliğinden yetişir. Türkiye'de birçok bölgede yaygındır.
Köpek otu nasıl saklanır?
Kurutulmuş bitki kapağı sıkı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak saklanır ve kokusu yüzünden diğer ürünlerden ayrı tutulur.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.