Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Brassica napus L. (yağlık formlar: Brassica napus var. oleifera Delile)
Diğer adları
kanola, kolza tohumu; İngilizce rapeseed, oilseed rape, canola
Familya
Brassicaceae (Turpgiller)
Kullanılan kısım
Tohumları (yağ elde edilir); tohum küspesi hayvan yemi olarak
Kolza, baharda tarlaları parlak sarı çiçeklerle örten, tohumlarından yağ elde edilen bir lahana akrabasıdır. Kanola, Kanada'da geliştirilmiş özel kolza çeşitlerinin ve bunlardan elde edilen yağın adıdır. Türkiye'de özellikle Trakya'da yetiştirilen önemli bir yağ bitkisidir.
Botanik özellikleri
Brassica napus, 1-1,5 metre boylanabilen, tek ya da iki yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları mavimsi yeşil, mumsu yüzeyli ve alt kısımda derin dilimlidir; üst yapraklar sapı sarar. Dört taç yapraklı, parlak sarı çiçekleri salkımlar halinde açar. Meyvesi ince uzun bir kapsüldür ve içinde çok sayıda küçük, yuvarlak, siyahımsı kahverengi tohum bulunur.
Botanikçilere göre Brassica napus, lahana (Brassica oleracea) ile şalgam (Brassica rapa) arasında doğal yolla oluşmuş bir melez türdür. Aynı türün kökü yumrulaşan formu, kuzey ülkelerinde sebze olarak bilinen İsveç şalgamıdır. Kolzanın kışlık çeşitleri sonbaharda ekilir ve ertesi yaz başında hasat edilir. Tohumları yaklaşık yarı yarıya yağ içerir.
Tarihçe
Kolza, Avrupa'da Orta Çağ'dan beri yağ bitkisi olarak tarımı yapılan bir bitkidir. Eskiden yağı daha çok kandillerde ve lambalarda aydınlatma yağı olarak kullanılmıştır. Sanayi Devrimi ile birlikte buhar makinelerinin yağlanmasında da değer kazanmıştır.
20. yüzyılın ikinci yarısında Kanada'da yürütülen ıslah çalışmalarıyla yağındaki bazı bileşenlerin oranı düşük olan yeni çeşitler geliştirildi. Bu çeşitlere ve yağlarına, Kanada ile düşük asit anlamına gelen İngilizce sözcüklerden türetilen canola adı verildi. Böylece kolza yağı, mutfakta yaygın kullanılan bir sıvı yağ haline geldi.
Kültürdeki yeri
Baharın ortasında çiçeklenen kolza tarlaları, Avrupa'da ve Türkiye'de kırsal manzaranın göze çarpan bir parçasıdır. Uçsuz bucaksız sarı tarlalar fotoğrafçıların ve gezginlerin ilgisini çeker. Kolza çiçekleri ayrıca arılar için baharın erken dönemlerinde bol nektar ve polen kaynağıdır; kolza balı açık renkli olur ve çabuk kristalleşir.
Türkiye'de kolza tarımı en çok Trakya'da, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ yörelerinde yapılır; ayçiçeği ile birlikte ekim nöbetine girer. Kolza yağı günümüzde yalnızca mutfakta değil, biyodizel üretiminde de kullanılır. Yağı alındıktan sonra kalan küspe ise hayvan yeminde değerlendirilir.
Mutfakta
Kanola yağı, açık renkli, kokusu ve tadı belirgin olmayan bir sıvı yağdır. Salatalarda, sos yapımında, kek ve hamur işlerinde ve kızartmalarda kullanılır. Nötr tadı sayesinde yemeğin kendi kokusunu bastırmaz. Kolza tohumu ise mutfakta doğrudan baharat olarak kullanılmaz.
Kanola yağı ışık görmeyen, ağzı sıkı kapalı bir şişede, ocak ve fırından uzak, serin bir yerde saklanmalıdır. Açılan şişe birkaç ay içinde tüketilmelidir; acımsı ya da bayat bir koku alınırsa yağ kullanılmamalıdır. Tohumlar ise kuru, havadar ve serin depolarda, nemden korunarak saklanır.
Sık sorulan sorular
Kolza nedir?
Kolza, Brassica napus adlı, tohumlarından yağ elde edilen, sarı çiçekli bir tarla bitkisidir. Lahana ve şalgamın akrabasıdır.
Kolza ile kanola arasındaki fark nedir?
Kanola, Kanada'da geliştirilen özel kolza çeşitlerinin ve bunlardan elde edilen mutfak yağının adıdır. Bitki türü aynıdır.
Kolza Türkiye'de nerede yetişir?
Türkiye'de en çok Trakya'da, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ yörelerinde yetiştirilir.
Kanola yağı nasıl saklanır?
Işık görmeyen, ağzı sıkı kapalı bir şişede, serin bir yerde saklanır ve açıldıktan sonra birkaç ay içinde tüketilir.
Kaynaklar
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü), FAOSTAT tarım istatistikleri. Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.