Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kocayemiş (Arbutus unedo) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kocayemiş fotoğraf 1Kocayemiş fotoğraf 2Kocayemiş fotoğraf 3Kocayemiş fotoğraf 4Kocayemiş fotoğraf 5Kocayemiş fotoğraf 6
Fotoğraflar: Nzfauna, CC BY-SA 4.0 · Manfred Werner (Tsui), CC BY-SA 4.0 · Tylwyth Eldar, CC BY-SA 4.0 · Carloferrari, CC BY-SA 4.0 · Luis Fernández García, CC BY-SA 4.0 · Al*from*Lig, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kocayemiş

Arbutus unedo L.

Diğer adları
dağ çileği, sunay, kocayemiş ağacı, davulga, hartlap; İngilizce strawberry tree
Familya
Ericaceae (Fundagiller)
Kullanılan kısım
Meyvesi; yaprakları

Kocayemiş, Akdeniz makiliklerinin her dem yeşil, kırmızı meyveli çalı ya da küçük ağacıdır. Kabuğu pürüzlü, çilek benzeri meyveleri nedeniyle dağ çileği ve sunay adlarıyla da bilinir. Meyvesi taze yenir, reçel ve marmelata işlenir; çiçeklerinden arıların yaptığı bal acımsı tadıyla ünlüdür.

Botanik özellikleri

Arbutus unedo, 3-10 metre boylanabilen, her dem yeşil bir çalı ya da küçük ağaçtır. Kabuğu kızılımsı kahverengi ve lifli parçalar halinde soyulur. Yaprakları kalın ve sert, parlak koyu yeşil ve kenarları ince dişlidir. Sonbaharda dal uçlarında, sarkık salkımlar halinde, küçük sürahi biçimli beyaz ya da pembemsi çiçekler açar.

Meyvenin olgunlaşması yaklaşık bir yıl sürer; bu yüzden ağaçta aynı anda hem yeni çiçekler hem de bir önceki yılın kızaran meyveleri görülür. Meyve yuvarlak, yüzeyi küçük kabarcıklı, önce sarı, sonra turuncu ve en son koyu kırmızı olur. Türkiye'de Ege, Akdeniz ve Karadeniz kıyılarının makiliklerinde, kızılçam ormanlarının altında yaygındır. Yakın akrabası sandal ağacı (Arbutus andrachne) ise daha düz, kırmızı kabuğuyla ayırt edilir.

Tarihçe

Plinius, Naturalis Historia'da bu ağacın meyvesinden söz eder ve Latince unedo adını, insanın bu meyveden yalnız bir tane yediğini anlatan bir deyime bağlar. Bu yoruma göre ad unum edo, yani yalnız birini yerim sözünden gelir. Bunun meyvenin tadının pek beğenilmemesine mi yoksa fazlasının hoş olmamasına mı işaret ettiği tartışmalıdır.

Akdeniz dünyasında kocayemiş eski çağlardan beri tanınır. Antik Roma'da dalları bazı törenlerde süs olarak kullanılmıştır. İspanya'nın başkenti Madrid'in armasında, bir kocayemiş ağacına uzanmış bir ayı yer alır ve bu ağaç kentin simgelerinden biri sayılır.

Kültürdeki yeri

Türkiye'nin kıyı yörelerinde kocayemiş, sonbahar sonunda dağlardan toplanan bir yabani meyvedir. Karadeniz'de bazı köylerde sunay adıyla bilinir ve çocukların sevdiği bir orman meyvesidir. Güneybatı Anadolu'da kocayemiş meyvesi ile yapılan reçel ve pekmez benzeri ürünler yerel pazarlarda satılır.

Kocayemiş çiçeklerinin açtığı sonbahar sonu, arıcılar için önemlidir. Bu dönemde toplanan bal, acı bal ya da kocayemiş balı adıyla bilinir ve belirgin bir acılığı vardır. Portekiz'de meyveden yapılan medronho adlı damıtılmış içki, kırsal kesimde geleneksel bir üründür.

Mutfakta

Tam olgunlaşmış koyu kırmızı meyveler taze yenir; içi yumuşak, sarımsı turuncu ve hafif tanecikli, tadı tatlımsı ve unludur. Meyveden reçel, marmelat, jöle ve şurup yapılır. Fazla olgunlaşan meyveler dalda kendiliğinden mayalanmaya başlayabileceği için toplandıktan sonra çabuk tüketilmeli ya da işlenmelidir. Bir oturuşta çok fazla meyve yemek yerine az miktarda tatmak tavsiye edilir.

Taze meyve buzdolabında yalnızca birkaç gün dayanır. Reçel ve marmelat ise iyi kapatılmış kavanozlarda serin bir kilerde uzun süre saklanabilir. Kurutulmuş yapraklar, kapağı sıkı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Kocayemiş nedir?

Kocayemiş, Arbutus unedo adlı, Akdeniz makiliklerinde yetişen, her dem yeşil, kırmızı meyveli bir çalı ya da küçük ağaçtır.

Kocayemişe neden dağ çileği denir?

Meyvesi kırmızı, yüzeyi kabarcıklı ve uzaktan çileği andırdığı için bu adı almıştır. Ancak çilekle akraba değildir; fundagiller ailesindendir.

Kocayemiş nerede yetişir?

Türkiye'de Ege, Akdeniz ve Karadeniz kıyılarının makiliklerinde ve çam ormanlarının altında yetişir.

Kocayemiş meyvesi nasıl saklanır?

Taze meyve çabuk bozulduğu için birkaç gün içinde tüketilmelidir. Uzun süre saklamak için reçel ya da marmelata işlenir.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp