Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Actinidia chinensis Planch. (ve Actinidia deliciosa (A.Chev.) C.F.Liang & A.R.Ferguson; syn. A. chinensis var. deliciosa (A.Chev.) A.Chev.)
Diğer adları
Çin bektaşi üzümü; İngilizce kiwifruit, kiwi, Chinese gooseberry
Familya
Actinidiaceae (Kivigiller)
Kullanılan kısım
Meyvesi
Kivi, kahverengi tüylü kabuğu ve parlak yeşil, siyah çekirdekli iç kısmıyla tanınan, sarılıcı bir asma bitkisinin meyvesidir. Anavatanı Çin olmasına karşın adını ve dünya çapındaki ününü Yeni Zelanda'da kazanmıştır. Türkiye'de özellikle Karadeniz ve Marmara kıyılarında yetiştirilir.
Botanik özellikleri
Actinidia türleri, destek bulduklarında 8-10 metreye kadar tırmanabilen, odunsu gövdeli sarılıcı bitkilerdir. Yaprakları geniş, yuvarlakça ve alt yüzü tüylüdür. Çiçekleri krem beyazdan sarıya dönen, beş taç yapraklı ve hoş kokuludur. Kivi iki evcikli bir bitkidir; erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde bulunur, bu yüzden meyve alınabilmesi için bahçeye her iki bitkiden dikilmesi gerekir.
Meyve, botanik açıdan çok sayıda küçük siyah tohumu olan bir üzümsü meyvedir. Bilinen yeşil etli, tüylü kivi Actinidia deliciosa'ya, daha düz kabuklu ve sarı etli çeşitler ise Actinidia chinensis'e aittir; bazı botanikçiler bu ikisini aynı türün iki varyetesi olarak ele alır. Bitki ılıman, nemli iklimleri ve asitli, derin toprakları sever; kışları ılık geçen kıyı bölgelerinde iyi verim alınır.
Tarihçe
Kivinin anavatanı Çin'in Yangtze vadisi ve çevresindeki dağlık bölgelerdir; burada yüzyıllardır yabani olarak toplanmıştır. 20. yüzyılın başında Çin'den getirilen tohumlar Yeni Zelanda'da ekilmiş ve buradaki çiftçiler bitkiyi ticari bir meyveye dönüştürmüştür. O dönemde meyveye Çin bektaşi üzümü deniyordu.
20. yüzyılın ortasında Yeni Zelandalı ihracatçılar, meyveyi daha kolay satabilmek için ona ülkenin simgesi olan kivi kuşunun adını verdiler. Kuşun kahverengi, tüylü gövdesi ile meyvenin kabuğu arasındaki benzerlik de bu adın tutmasına yardımcı oldu. Kivi böylece kısa sürede dünyanın dört bir yanında tanınan bir meyve haline geldi.
Kültürdeki yeri
Türkiye'de kivi yetiştiriciliği 20. yüzyılın son çeyreğinde başlamış, Yalova, Ordu, Rize ve Giresun gibi nemli kıyı yörelerinde hızla yaygınlaşmıştır. Karadeniz'de çay ve fındık bahçelerinin arasında kivi asmalarına rastlamak artık olağandır. Kivi hasadı sonbaharın sonuna denk gelir ve meyveler soğuk hava depolarında aylarca saklanabilir.
Kivi, Yeni Zelanda'nın simgelerinden biri haline gelmiş, ülke insanlarına da kivi lakabı takılmıştır. Böylece aynı sözcük bir kuşu, bir meyveyi ve bir halkı birlikte anlatır hale gelmiştir. Bu durum, bir meyvenin pazarlama adının kültüre nasıl yerleşebileceğine güzel bir örnektir.
Mutfakta
Kivi çoğunlukla taze yenir; ikiye kesilip kaşıkla ya da soyulup dilimlenerek tüketilir. Meyve salatalarına, pastaların ve tartların süslemesine, smoothie ve reçellere katılır. Kurutulmuş kivi dilimleri de kuru meyve karışımlarında yer alır. Kivi, içerdiği bir enzim nedeniyle sütlü tatlılarda ve jelatinli tariflerde kıvamı bozabilir; bu yüzden bu tür tariflerde son anda eklenir.
Olgunlaşmamış kiviler oda sıcaklığında, özellikle elma ya da muzla aynı torbada birkaç gün içinde yumuşar. Olgunlaşmış kiviler buzdolabında bir iki hafta dayanır. Kurutulmuş kivi ise kapalı bir kapta, nemden uzak saklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kivi nedir?
Kivi, Actinidia cinsinden sarılıcı bir asma bitkisinin, kahverengi tüylü kabuklu ve yeşil ya da sarı etli meyvesidir.
Kivinin anavatanı neresidir?
Kivinin anavatanı Çin'dir. Ticari meyve olarak ünü ve adı ise Yeni Zelanda'dan gelir.
Kivi Türkiye'de nerede yetişir?
Türkiye'de en çok Karadeniz kıyıları ile Yalova ve çevresinde yetiştirilir.
Kivi nasıl olgunlaştırılır ve saklanır?
Sert kiviler oda sıcaklığında elma ile birlikte bekletilerek olgunlaştırılır. Olgun kiviler buzdolabında saklanır.
Kaynaklar
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO). FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü), FAOSTAT tarım istatistikleri. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.