Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Astragalus gummifer Labill. ve diğer bazı Astragalus türlerinin gövdesinden sızan zamk
Diğer adları
Kitre zamkı, Geven zamkı, Kitre sakızı
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Gövdeden sızarak kuruyan zamk
Kitre, dikenli geven çalılarının gövdesinden kendiliğinden ya da çizik sonucu sızıp kuruyan, şeffaf ve sert bir zamktır. Suyla karşılaştığında şişip jelimsi bir kıvam alma özelliğiyle, Anadolu'nun şekerlemesinden resim sanatına kadar uzanan geleneksel el işlerinde kullanılmıştır.
Botanik özellikleri
Kitre veren bitkiler, Astragalus cinsinin dikenli, yastık biçimli çalılarıdır. Geven olarak da bilinen bu bitkiler, kuru, taşlı ve kayalık yamaçlarda yetişir. Yaprakları tüylü ve birkaç yaprakçıktan oluşan, sapları kalıcı ve sert dikenlere dönüşen bir yapıdadır. Çiçekleri baklagillerin tipik kelebeksi biçimindedir ve renkleri beyazdan sarıya veya mora doğru değişebilir.
Doğu Akdeniz bölgesi, Anadolu, İran ve Suriye çevresindeki kurak dağlık alanlarda yaygındır. Türkiye, Astragalus türlerinin çokluğuyla bilinir ve kitre bu bölgelerin geleneksel bir ürünüdür. Zamk, gövdede yapılan çizikten damlayıp havada sertleşir; şerit biçimli ya da pul biçimli parçalar halinde toplanır.
Tarihçe
Kitre zamkı, antik çağlardan beri ticareti yapılan doğal zamklardan biridir. Dioskorides ve Plinius gibi yazarlar tragakantha adıyla bilinen bu zamktan söz ederler. Adın Yunancadaki tragos (teke) ve akantha (diken) sözcüklerinden geldiği düşünülür; İngilizce tragacanth ve Türkçe kitre bu kaynaktan türemiştir.
Osmanlı döneminde kitre, aktar ve eczacılık ticaretinde, şekerleme ve hamur işlerinde bağlayıcı olarak yaygın biçimde kullanılmıştır.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da kitre, geleneksel el sanatlarında bağlayıcı madde olarak kullanılır. Ebru ve minyatür sanatında, boyaların akışkanlığını ve yüzey kıvamını ayarlamak için suya katılan kitre çözeltisi tekne sularında kullanılan başlıca maddelerdendir. Ayrıca kumaş baskısında ve geleneksel boyamada koyulaştırıcı olarak yer almıştır.
Aktar dükkânlarında kitre, bir dönem lokum ve şekerlemelerin ana malzemelerinden biri olmuş, kuru parçalar halinde satılmıştır.
Mutfakta
Kitre mutfakta bağlayıcı ve kıvam verici olarak kullanılır. Şeker hamuru, pasta süsleme malzemesi (gum paste), lokum ve şekerleme yapımında yer alır. Kullanımdan önce suda bekletilerek şişmesi sağlanır; kitre suyunu birkaç saatte çekerek yumuşak, jölemsi bir kıvama gelir.
Kuru parçalar kapalı bir kavanozda, nemden uzak saklanır. Isıtılmadan, soğuk suda yavaşça çözündürülmesi daha berrak bir sonuç verir.
Sık sorulan sorular
Kitre nedir?
Kitre, Astragalus (geven) türlerinin gövdesinden sızan, sertleşen ve suda şişerek jelleşen doğal bir zamktır.
Kitre nerede yetişir?
Kitre veren bitkiler Anadolu, İran, Suriye ve Doğu Akdeniz çevresindeki kurak, kayalık yamaçlarda yetişir.
Kitre ne işe yarar?
Geleneksel olarak şekerleme ve pasta süsleme, ebru boyası, kumaş baskı ve el işlerinde bağlayıcı olarak kullanılır.
Kitre nasıl kullanılır?
Kuru parçalar suda bekletilerek şişirilir, ardından karıştırılarak kıvamlı bir çözelti elde edilir.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.