Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kişniş tohumu, aşotu, yeşil kişniş, kolyandr; İngilizce coriander, cilantro
Familya
Apiaceae (Maydanozgiller)
Kullanılan kısım
Kurutulmuş meyveleri (tohum) ve taze yaprakları
Kişniş, hem taze yaprağı hem de kurutulmuş tohumu kullanılan, dünyanın en yaygın mutfak bitkilerinden biridir. Taze yaprağı keskin ve kendine özgü bir koku taşırken, kurutulmuş tohumu limonu andıran sıcak ve tatlı bir koku verir. Türk mutfağında sucuktan turşuya, Güneydoğu yemeklerinden Hatay mezelerine kadar geniş bir yeri vardır.
Botanik özellikleri
Coriandrum sativum, 30-60 santim boylanan, tek yıllık, narin bir otsu bitkidir. Alt yaprakları maydanozu andıran geniş dilimli, üst yaprakları ise ince ipliksi parçalara ayrılmıştır. Beyaz ya da açık pembe çiçekleri küçük şemsiyeler halinde toplanır; şemsiyenin dış kenarındaki çiçeklerin taç yaprakları daha iridir. Meyvesi yuvarlak, açık kahverengi ve çizgilidir; ezildiğinde iki yarıya ayrılır.
Bitkinin anavatanı Doğu Akdeniz ve Batı Asya olarak kabul edilir. Türkiye'de hem tarla bitkisi olarak yetiştirilir hem de bazı yörelerde tarla kenarlarında kendiliğinden çıkar. Ham meyveler ve taze yapraklar bazı insanlara sabun ya da böceği andıran bir koku verir; bu algının kişiden kişiye kalıtsal olarak değiştiği bilinmektedir. Olgun ve kurumuş tohumda bu koku kaybolur, yerini tatlı ve çiçeksi bir kokuya bırakır.
Tarihçe
Kişniş, bilinen en eski baharatlardan biridir. Eski Mısır mezarlarında kişniş tohumları bulunmuştur ve Tevrat'ta kudret helvasının tanesi kişniş tohumuna benzetilir. Dioskorides ve Plinius kişnişi eserlerinde anlatmış, Plinius en iyi kişnişin Mısır'dan geldiğini yazmıştır.
Latince coriandrum adının Yunanca koris, yani tahtakurusu sözcüğünden geldiği düşünülür; bu ad ham bitkinin kokusuna işaret eder. Romalılar kişnişi Avrupa'nın kuzeyine kadar taşımış, bitki Orta Çağ'da Britanya'nın manastır bahçelerinde de yetiştirilmiştir. Daha sonra İspanyollar aracılığıyla Amerika'ya ulaşmış ve Latin Amerika mutfağında cilantro adıyla yerleşmiştir.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da kişniş tohumu sucuk, pastırma çemeni ve köfte gibi et ürünlerinin baharatları arasındadır. Hatay, Antep ve Adana yörelerinde taze kişniş yaprakları salatalara, mezelere ve bazı sebze yemeklerine katılır. Kişniş tohumu ayrıca turşu kavanozlarında ve bazı tatlıların, özellikle eski usul şekerlemelerin kokulandırılmasında kullanılmıştır.
Dünya mutfaklarında kişniş belki de en geniş coğrafyaya yayılmış baharattır. Hint mutfağında köri karışımlarının temelinde tohumu, Meksika ve Tayland mutfaklarında taze yaprağı vardır. Avrupa'da ise bazı bira ve likör tariflerinde tohumu kokulandırıcı olarak kullanılmıştır.
Mutfakta
Kişniş tohumu bütün ya da toz olarak et yemeklerine, köftelere, turşulara, sebze yemeklerine ve hamur işlerine katılır. Tavada hafifçe kavrulup öğütüldüğünde kokusu daha da belirginleşir. Toz kişniş, kimyon ve karabiberle iyi bir uyum içindedir. Taze kişniş yaprağı ise ısıya dayanıksız olduğu için yemeğin sonunda ya da salatalarda çiğ olarak kullanılır.
Kişniş tohumu bütün halde, kapağı sıkı bir cam kavanozda, ışıktan ve nemden uzak saklandığında kokusunu uzun süre korur. Toz kişniş daha çabuk kokusunu kaybeder. Taze yapraklar ise sapları bir bardak suya konarak ya da nemli kâğıt havluya sarılarak buzdolabında birkaç gün saklanabilir.
Sık sorulan sorular
Kişniş nedir?
Kişniş, Coriandrum sativum adlı tek yıllık bir bitkidir. Kurutulmuş tohumu baharat, taze yaprağı ise yeşillik olarak kullanılır.
Kişniş tohumu ile taze kişniş aynı tadı mı verir?
Hayır. Taze yaprak keskin ve kendine özgü bir kokuya sahiptir. Kurutulmuş tohum ise tatlı, limonumsu ve sıcak bir koku verir.
Kişniş nerede yetişir?
Anavatanı Doğu Akdeniz ve Batı Asya'dır. Türkiye'de tarla bitkisi olarak yetiştirilir, bazı yörelerde kendiliğinden de çıkar.
Kişniş nasıl saklanır?
Tohumlar bütün halde, kapalı bir kavanozda, ışıktan ve nemden uzak saklanır. Taze yapraklar buzdolabında birkaç gün dayanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.