Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Keten (Linum usitatissimum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Keten fotoğraf 1Keten fotoğraf 2Keten fotoğraf 3Keten fotoğraf 4Keten fotoğraf 5
Fotoğraflar: BastienM, CC BY-SA 3.0 · Rasbak, CC BY-SA 3.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Salicyna, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Keten

Linum usitatissimum L.

Diğer adları
keten tohumu, zeyrek, bezir (tohum); İngilizce flax, linseed
Familya
Linaceae (Ketengiller)
Kullanılan kısım
Tohum ve gövde lifi

Keten, gövdesinden elde edilen lifle dokunan keten kumaşın ve parlak, kahverengi tohumlarının kaynağı olan tek yıllık bir bitkidir. İnsanlığın ilk kültüre aldığı bitkilerden biri sayılır. Sitede ayrıca Keten Tohumu Yağı kartı bulunmaktadır.

Botanik özellikleri

Linum usitatissimum, 30-120 santim boylanan, ince, dik gövdeli, tek yıllık bir otsu bitkidir. Yaprakları dar, mızrak biçimli ve gövde boyunca sıralanmıştır. Beş taç yapraklı çiçekleri çoğunlukla açık mavi, bazen beyazdır; sabah açar ve öğleden sonra taç yapraklarını döker. Meyve, içinde on kadar yassı ve parlak tohum bulunan küre biçimli bir kapsüldür.

Tür adı usitatissimum, Latince en kullanışlı anlamına gelir. Lif için yetiştirilen çeşitler uzun boylu ve az dallı, tohum için yetiştirilenler ise daha kısa ve çok dallıdır. Kültür keteninin yabani atası Akdeniz ve Batı Asya'da yetişen Linum bienne olarak kabul edilir. Türkiye'de yabani keten türleri de yaygındır.

Tarihçe

Keten, Bereketli Hilal'de buğday ve arpa ile birlikte kültüre alınan ilk bitkiler arasındadır. Eski Mısır'da keten kumaş en değerli dokumaydı ve mumyaların sarılmasında kullanılırdı. Plinius, Naturalis Historia'da ketenin yetiştirilmesini ve lifin hazırlanmasını ayrıntılı biçimde anlatır.

Latince linum sözcüğü, birçok Avrupa dilinde ketene ve iç çamaşırına verilen adların kökeni olmuştur. Keten tohumu yağı tarihte bezir yağı adıyla boya, vernik ve muşamba yapımında yaygın biçimde kullanılmıştır. Anadolu'da da keten ekimi ve keten bezi dokumacılığı uzun bir geçmişe sahiptir.

Kültürdeki yeri

Keten bezi, Anadolu evlerinin çeyiz sandıklarının değerli dokumalarından biriydi; havlu, peştemal ve yatak örtüleri ketenden dokunurdu. Keten lifinin elde edilmesi uzun bir süreçti: bitki kökünden sökülür, suda çürütülür, kurutulur, dövülür ve taranırdı. Bu işler köylerde imece usulü yapılırdı.

Günümüzde keten kumaş, serinliği ve doğal dokusuyla yaz giysilerinde yeniden ilgi görmektedir. Keten tohumu ise kuş yemlerinde, fırıncılıkta ve yağ yapımında kullanılır. Ressamların kullandığı keten tuvaller de adını bu bitkiden alır.

Mutfakta

Keten tohumu ekmek, kraker, simit ve kurabiye hamurlarına katılır; bütün tohumlar hamurun üstüne de serpilebilir. Öğütülmüş tohum, suyla karıştırıldığında jöle kıvamına geldiği için bazı tariflerde bağlayıcı olarak kullanılır. Kahvaltılık gevreklere, yoğurda ve salatalara eklenebilir. Tadı hafif fındıksıdır.

Bütün keten tohumu kuru ve serin bir yerde, ağzı sıkı kapta uzun süre saklanabilir. Öğütülmüş tohum ise yağ oranı yüksek olduğu için çabuk acılaşır; az miktarda öğütülmeli ve buzdolabında, kapalı kapta tutulmalıdır. Acı ya da boya kokusu alan tohum kullanılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Keten nedir?

Keten, Linum usitatissimum adlı, lifi ve tohumu için yetiştirilen tek yıllık bir bitkidir.

Keten kumaş nasıl elde edilir?

Bitki kökünden sökülür, suda çürütülür, kurutulur, dövülür ve taranarak gövdedeki lifler ayrılır. Bu lifler eğrilip dokunur.

Keten nerede yetişir?

Akdeniz ve Batı Asya kökenlidir. Bugün ılıman bölgelerde geniş alanlarda yetiştirilir; Türkiye'de yabani keten türleri de bulunur.

Keten tohumu nasıl saklanır?

Bütün tohum kuru, serin bir yerde, ağzı sıkı kapta saklanır. Öğütülmüş tohum buzdolabında tutulmalı ve kısa sürede tüketilmelidir.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, lif bitkileri yayınları.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp