Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Thymus vulgaris L. (bahçe kekiği); ayrıca Thymus serpyllum L. (yabani kekik, dağ kekiği). Aktarlarda kekik adıyla en çok Origanum onites L. (İzmir kekiği) ve Origanum vulgare subsp. hirtum (Link) Ietsw. satılır
Diğer adları
bahçe kekiği, yabani kekik, dağ kekiği, yer kekiği; İngilizce thyme, garden thyme, wild thyme; aktarda kekik adıyla satılan: İzmir kekiği (Origanum onites)
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Çiçeklenme dönemindeki yapraklı dallar (kurutulmuş yaprak ve çiçek)
Kekik, küçük kokulu yaprakları ve yoğun aromasıyla Akdeniz mutfağının temel otlarından biridir. Bilimsel olarak kekik denince Thymus cinsi anlaşılır; Türkçede ise bu ad, benzer kokulu birçok farklı bitki için ortak bir isim olarak kullanılır. Sitede ayrı kartı bulunan Kara Kekik ise Thymbra spicata türüdür. Aktarlarda kuru kekik olarak satılan ürün ise çoğunlukla İzmir kekiği (Origanum onites) ya da Origanum vulgare subsp. hirtum türleridir.
Botanik özellikleri
Thymus vulgaris, 15-40 santim boylanan, tabanı odunsulaşmış, sık dallı bir yarı çalıdır. Yaprakları çok küçük, dar, kenarları içe kıvrık ve alt yüzü grimsi tüylüdür. İlkbahar sonu ve yaz başında açan küçük çiçekler beyazdan pembe-leylak rengine kadar değişen tonlardadır. Bitkinin güçlü kokusu, yapraklardaki salgı tüylerinde bulunan timol ve karvakrol gibi uçucu bileşenlerden gelir.
Thymus vulgaris'in anavatanı Batı Akdeniz, özellikle İspanya ve Güney Fransa'dır; Türkiye'de daha çok kültür bitkisi olarak yetiştirilir. Thymus serpyllum ise yerde sürünen ve yastık oluşturan yabani bir türdür ve Avrupa'da yaygındır. Türkiye ise kendi başına onlarca Thymus türüne ev sahipliği yapar ve bunların önemli bir kısmı yalnız Anadolu'da yetişir. Kurak, taşlık, güneşli yamaçlar bu türlerin en sevdiği yerlerdir.
Tarihçe
Kekiğin Yunanca adı thymon, tütsü yakmak anlamındaki bir fiille ilişkilendirilir; eski çağlarda kurutulmuş dalların tapınaklarda güzel koku için yakıldığı anlatılır. Dioskorides ve Plinius kekiği tanır ve kokulu otlar arasında anar. Plinius, kekiğin çiçeklerinin arıcılar için önemini de vurgular; Attika'nın ünlü Himettos balı kekik çiçeklerinden gelen bal olarak anılırdı.
Orta Çağ Avrupası'nda kekik cesaret ile ilişkilendirilen bir simgeydi; şövalyelere kekik dalı işlenmiş mendiller verildiği anlatılır. Baytop'un sözlüğüne göre Türkçede kekik adı Thymus'un yanı sıra Origanum, Thymbra, Satureja ve Coridothymus gibi cinslerin birçok türü için de kullanılır. Bu yüzden Anadolu'da kekik, tek bir türden çok bir koku ailesinin adı gibidir.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da kekik toplamak, yaz başında dağ ve yaylalarda yapılan eski bir uğraştır. Toplanan dallar demet halinde gölgede kurutulur, sonra elde ovuşturularak yaprakları saplarından ayrılır. Kekik balı da kekik çiçeklerinin bol olduğu yörelerde arıcıların özel bir ürünüdür. Pek çok köyde kekik, köfte, et ve yoğurt yemeklerinin vazgeçilmez kokusudur.
Kekik ile kara kekik arasındaki fark sık sorulur. Kekik adı geniş bir anlamda kullanılırken, kara kekik Thymbra spicata türüne verilen addır; daha uzun, başak biçimli çiçek dizileri ve daha keskin, yakıcı bir aroması vardır. Güneydoğu Anadolu'da zahter diye de anılan bu bitki ayrı bir cinse aittir; bahçe kekiği ise daha yumuşak ve tatlımsı kokar.
Mutfakta
Kekik ızgara etlerde, köftelerde, tavuk ve balık marinelerinde, kuru fasulye ve nohut gibi baklagil yemeklerinde kullanılır. Domates soslarına, pizza ve fırın sebzelerine, zeytinyağlı ezme ve sıcak ekmek üstüne serpilir. Uzun pişirmeye dayanıklı bir ottur; tencere yemeklerine pişirmenin başında katılabilir. Bitki çayı olarak bir çay kaşığı kuru kekik sıcak suda birkaç dakika demlenir.
Kuru kekik, ağzı sıkı kapanan cam kavanozda, ışıktan, ocak buharından ve nemden uzakta saklanmalıdır. Saplı demetler kokuyu daha uzun korur; kullanılacak kadarı elde ufalanır. Kuru ve karanlık koşullarda bir yıl kadar güçlü aromasını korur, sonra yavaş yavaş söner.
Sık sorulan sorular
Kekik nedir?
Kekik, Thymus cinsine giren küçük yapraklı, güçlü kokulu bitkilerin adıdır. Türkçede ayrıca kekik kokusu taşıyan başka cinsler için de kullanılır.
Kekik ile kara kekik arasındaki fark nedir?
Kara kekik Thymbra spicata türüdür ve başak biçimli çiçek dizileriyle, daha keskin aromasıyla ayrılır. Bahçe kekiği Thymus vulgaris ise daha yumuşak kokar.
Kekik nerede yetişir?
Türkiye'de kurak, taşlık ve güneşli yamaçlarda onlarca yabani kekik türü yetişir. Bahçe kekiği ise Batı Akdeniz kökenlidir ve tarımı yapılır.
Kekik nasıl saklanır?
Kurutulmuş kekik ağzı sıkı bir cam kavanozda, serin, karanlık ve kuru bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.