Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kedi Nanesi (Nepeta cataria) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kedi Nanesi fotoğraf 1Kedi Nanesi fotoğraf 2Kedi Nanesi fotoğraf 3Kedi Nanesi fotoğraf 4
Fotoğraflar: Andrey Zharkikh from Salt Lake City, USA, CC BY 2.0 · Matt Lavin from Bozeman, Montana, USA, CC BY-SA 2.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kedi Nanesi

Nepeta cataria L.

Diğer adları
kedi otu (halk arasında), pisik otu, kedinanesi; İngilizce catnip, catmint
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Çiçeklenme dönemindeki toprak üstü kısımlar (yaprak, sap, çiçek)

Kedi nanesi, kedilerin kokusuna karşı gösterdiği şaşırtıcı ilgiyle ünlü, nane ailesinden çok yıllık bir ottur. Gri yeşil, tüylü yaprakları ve beyaz, pembe benekli çiçekleriyle tanınır. Bugün daha çok kedi oyuncaklarında ve bahçelerde karşımıza çıkar.

Botanik özellikleri

Nepeta cataria, 40-100 santim boylanan, dik, dört köşeli gövdeli, çok yıllık bir otsu bitkidir. Yaprakları yürek biçimli, kenarları dişli, yumuşak tüylerle kaplı ve gri yeşil renklidir. Yaz aylarında dal uçlarında kümelenen küçük çiçekler beyaz renkli olup alt dudakları pembe ya da mor beneklidir. Ezilen yapraklar nane ile kafur arası, keskin bir koku verir.

Avrupa ve Batı Asya'da yaygındır, Türkiye'de de yol kenarlarında, harabelerde, köy çevrelerinde ve taşlık yerlerde yetişir. Türkiye, Nepeta cinsinin çok sayıda türüne ev sahipliği yapar ve bunların bir kısmı yalnız Anadolu'da bulunur. Kedileri çeken koku, bitkideki nepetalakton adlı uçucu bileşenden kaynaklanır.

Tarihçe

Cins adı Nepeta'nın, eski İtalya'daki Nepete kentinden geldiği düşünülür; tür adı cataria ise Latince kedi sözcüğüyle ilişkilidir. Orta Çağ Avrupa'sında bitki köy bahçelerinin olağan otlarından biriydi. Grieve, A Modern Herbal adlı eserinde İngiltere'de Çin çayı yaygınlaşmadan önce bu ottan demlenen bir çayın içildiğini kaydeder.

Kedilerin bu bitkiye düşkünlüğü de yüzyıllardır bilinir. Eski bir İngiliz sözüne göre kedi nanesini ekersen kediler bilmez, ama dikersen yani fidesini koparıp yerleştirirsen kediler bulur; çünkü ezilen bitki kokusunu salar. Bu söz Grieve'in eserinde de aktarılır.

Kültürdeki yeri

Kedi nanesinin en bilinen kültürel yeri, kediler üzerindeki çekiciliğidir. Kedilerin önemli bir bölümü bitkiyi kokladığında ona sürtünür, üzerinde yuvarlanır ve bir süre oyunbaz davranır; bu tepki birkaç dakika sürüp kendiliğinden geçer. İlginç biçimde her kedi bu kokuya tepki vermez, yavru kediler de genellikle ilgisiz kalır. Aslan ve vaşak gibi bazı büyük kedilerin de benzer ilgi gösterdiği bilinmektedir.

Bugün kurutulmuş kedi nanesi, kedi oyuncaklarının içine doldurulur ya da tırmalama tahtalarına serpilir. Bahçecilikte ise uzun süre açan çiçekleri nedeniyle arı ve kelebekleri çeken bir sınır bitkisi olarak sevilir. Türkiye'de halk arasında kedi otu adı hem bu bitki hem de Valeriana için kullanıldığından, ikisinin karıştırılmaması gerekir.

Mutfakta

Kedi nanesi günümüz mutfağında pek kullanılmaz. Eski İngiltere'de taze yaprakların az miktarda salatalara katıldığı ve bitki çayı olarak demlendiği bilinir; ancak bugün bu kullanım yaygın değildir. Tadı nanemsi ama biraz acı ve kafurludur.

Kurutulmuş kedi nanesi, kokusunu koruması için ağzı sıkı bir cam kavanozda, serin ve karanlık bir yerde saklanmalıdır. Kedili evlerde kavanozun kedinin erişemeyeceği bir dolapta tutulması önerilir, çünkü kedi açık paketleri kolayca bulup dağıtır. Bütün yapraklar ufalanmış olanlara göre kokusunu daha uzun süre korur.

Sık sorulan sorular

Kedi nanesi nedir?

Kedi nanesi, Nepeta cataria adlı, nane ailesinden çok yıllık bir ottur. Kokusu kedileri çektiği için bu adı almıştır.

Kediler kedi nanesine neden ilgi gösterir?

Bitkideki nepetalakton adlı kokulu bileşen kedilerin önemli bir kısmında oyunbaz bir tepkiye yol açar. Bu tepki kısa sürer ve her kedide görülmez.

Kedi nanesi ile kedi otu aynı bitki midir?

Hayır. Halk arasında ikisine de kedi otu denebilir, ancak kedi nanesi Nepeta cataria, kedi otu ise genellikle Valeriana officinalis türüdür.

Nasıl saklanır?

Kurutulmuş bitki ağzı sıkı bir kavanozda, serin ve karanlık bir yerde ve kedilerin ulaşamayacağı bir dolapta saklanır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp