Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kaya Koruğu (Sempervivum tectorum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kaya Koruğu fotoğraf 1Kaya Koruğu fotoğraf 2Kaya Koruğu fotoğraf 3Kaya Koruğu fotoğraf 4
Fotoğraflar: Diego Delso, CC BY-SA 3.0 · Arthur Badel, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Jamain, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kaya Koruğu

Sempervivum tectorum L.

Diğer adları
Damkoruğu, dam koruğu, kaya koruğu; İngilizce houseleek, hens and chicks
Familya
Crassulaceae (Damkoruğugiller)
Kullanılan kısım
Etli yapraklar (rozet)

Kaya koruğu, Sempervivum tectorum, etli yapraklardan oluşan gül biçimli rozetleriyle tanınan, taşlık ve kayalık yerlerde yaşayan küçük bir bitkidir. Eski Avrupa'da evlerin damlarına dikilmesiyle ün kazanmış, bu yüzden dam koruğu adını da almıştır. Günümüzde daha çok kaya bahçelerinde ve saksılarda süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Botanik özellikleri

Sempervivum tectorum, yere yakın, yoğun rozetler oluşturan çok yıllık etli bir bitkidir. Kalın, sivri uçlu yapraklar spiral biçimde dizilir ve uçları çoğu kez kırmızımsı ya da mor renklidir. Ana rozetin çevresinde kısa yatay sürgünlerle yavru rozetler oluşur; İngilizcedeki hens and chicks, yani tavuk ve civcivler adı buradan gelir. Bu yolla bitki zamanla geniş bir öbek oluşturur.

Birkaç yıllık bir rozet yaz aylarında ortasından kalın, yapraklı bir çiçek sapı çıkarır ve tepesinde pembe-mor, yıldız biçimli çiçekler açar. Çiçeklenen rozet tohum verdikten sonra kurur, ancak yavru rozetler yaşamaya devam eder. Bitki suyu yapraklarında depolar ve kuraklığa, soğuğa çok dayanıklıdır. Sempervivum tectorum aslen Avrupa'nın dağlık bölgelerine özgüdür; Türkiye'de ise doğada birkaç yerli Sempervivum türü yetişir ve bunlar halk arasında aynı adlarla anılabilir.

Tarihçe

Bilimsel adın Sempervivum kısmı Latincede her zaman yaşayan anlamına gelir; tectorum ise damların demektir. Dioskorides ve Plinius, aizoon adıyla her zaman yeşil kalan etli bitkilerden söz eder ve bu tarifler dam koruğu ile ilişkilendirilir. Romalılar bu bitkiyi Jüpiter'in sakalı anlamında Iovis barba adıyla da anmıştır.

Orta Çağ Avrupası'nda dam koruğunun evi yıldırıma karşı koruduğuna inanılırdı. Şarlman'a atfedilen Capitulare de villis adlı buyrukta, bahçelerde yetiştirilmesi istenen bitkiler arasında Iovis barba da yer alır ve bu bitkinin damlara dikilmesi geleneği bu döneme bağlanır. Bu inanış, bitkinin yüzyıllar boyunca çatı kiremitleri ve saman damlar üzerinde yetiştirilmesine yol açmıştır.

Kültürdeki yeri

Avrupa'nın birçok kırsal bölgesinde eski taş ve kiremit damlar üzerinde dam koruğu öbeklerine hâlâ rastlanır. Bitki, toprağın çok az olduğu yerlerde bile tutunabildiği için duvar diplerinde, taş merdiven aralarında ve eski çeşme kenarlarında da görülür. Halk inanışlarında evi koruyan, bereket getiren bir bitki olarak anılmıştır.

Günümüzde Sempervivum türleri ve melezleri, bakımı kolay süs bitkileri olarak çok sevilir. Yüzlerce bahçe çeşidi farklı renklerde ve büyüklüklerde rozetler oluşturur; kaya bahçelerinde, saksılarda ve teraryumlarda kullanılır. Anadolu'da bazı köylerde de evlerin önünde, tenekelerde ya da duvar oyuklarında yetiştirildiği görülür.

Mutfakta

Kaya koruğu mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yemeklere, salatalara ya da çaylara katılmaz. Bu kartta yalnız botanik ve kültürel bilgisi verilmektedir.

Aktarlarda taze ya da kurutulmuş halde bulunabilir. Taze yapraklar etli olduğu için kısa sürede bozulabilir; serin bir yerde ve birkaç gün içinde değerlendirilmelidir. Canlı bitki olarak saklamak isteyenler rozetleri iyi süzülen, kumlu bir toprağa dikerek güneşli bir yerde kolayca yetiştirebilir.

Sık sorulan sorular

Kaya koruğu nedir?

Kaya koruğu, etli yapraklardan oluşan rozetleriyle tanınan, kayalık ve taşlık yerlerde yaşayan çok yıllık bir bitkidir. Dam koruğu olarak da bilinir.

Kaya koruğunun Latince adı nedir?

Bilimsel adı Sempervivum tectorum L.'dir. Sempervivum her zaman yaşayan, tectorum ise damların anlamına gelir.

Kaya koruğu nerede yetişir?

Doğada dağlık bölgelerin kayalık yamaçlarında yetişir. Bahçelerde, saksılarda, duvar ve dam üzerlerinde kolayca yaşatılabilir.

Kaya koruğu nasıl çoğaltılır?

Ana rozetin çevresinde oluşan yavru rozetler ayrılıp kumlu, iyi süzülen bir toprağa dikilerek kolayca çoğaltılır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp