Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Kavun; ham ya da küçük kalmış meyveye kelek; kışlık kavun; İngilizce melon, muskmelon
Familya
Cucurbitaceae (Kabakgiller)
Kullanılan kısım
Olgun meyve ve çekirdekler
Kavun, Cucumis melo, kokulu ve tatlı etiyle yaz sofralarının vazgeçilmez meyvelerindendir. Salatalığın yakın akrabası olan bu bostan bitkisinin yüzlerce çeşidi vardır. Türkiye'de Kırkağaç kavunu ve kışlık kavunlar ayrı bir üne sahiptir.
Botanik özellikleri
Cucumis melo, yere yayılan ya da sülükleriyle tırmanan, tüylü gövdeli tek yıllık bir bitkidir. Yaprakları yuvarlağımsı, hafif köşeli ve pürüzlüdür. Sarı çiçekleri yaprak koltuklarında açar; çoğu çeşitte erkek çiçeklerle erselik ya da dişi çiçekler aynı bitkide bulunur. Meyve, karpuz gibi kalın kabuklu bir üzümsü meyvedir ve içi tohumların yerleştiği bir boşluk taşır.
Kavun, kültür bitkileri arasında en çok çeşitlenmiş türlerden biridir. Kabuğu ağ desenli, düz, oluklu ya da pürüzlü olabilir; eti beyaz, yeşil, sarı ya da turuncu renkte bulunur. Kokulu yaz kavunları ile kabuğu sert, uzun süre saklanabilen kışlık kavunlar ayrı gruplar oluşturur. Bitkinin kökeni tartışmalıdır; yabani akrabaları hem Afrika'da hem Güney Asya'da bulunur ve kavunun birden fazla yerde kültüre alındığı düşünülmektedir.
Tarihçe
Kavun, Akdeniz ve Orta Doğu'da çok eski zamanlardan beri yetiştirilir. Antik Mısır ve Mezopotamya'ya ait kayıtlarda kavun ya da ona yakın bostan meyvelerinden söz edilir. Plinius, Naturalis Historia'da Campania'da yetişen, ayva biçimli ve kendiliğinden sapından kopan yeni bir hıyar türünü anlatır; bu tarif çoğu zaman kavunla ilişkilendirilir. Dioskorides de sikyos adıyla bu tür bostan meyvelerini anar.
Orta Asya, kavun kültürünün en önemli merkezlerinden biri olmuştur; Türkistan ve Horasan kavunları ortaçağ seyyahlarının övgüyle söz ettiği ürünlerdendir. Avrupa'daki cantaloupe adı, İtalya'da Roma yakınındaki Cantalupo yerleşiminden gelir. Osmanlı mutfağında kavun, saray sofralarından halk sofralarına kadar yazın baş meyvesi sayılmış, kışlık kavunlar ise sonbaharda depolara kaldırılmıştır.
Kültürdeki yeri
Türkiye'de pek çok yörenin kendine özgü kavunu vardır. Manisa'nın Kırkağaç kavunu, Ankara'nın Polatlı ve Haymana kavunları, Diyarbakır ve Konya yöresinin kavunları bilinen örneklerdir. Ananas kavunu, Hasanbey kavunu gibi çeşit adları pazarlarda sıkça duyulur. Kışlık kavunlar ise samanlıklarda ya da tavana asılı fileler içinde aylarca saklanır.
Kavun koklayarak ve sapına bakılarak seçilir; olgun kavun kendine has, belirgin bir koku verir ve sap kısmı çevresi hafifçe yumuşar. Yazın bostan başında kavun kesmek, bekçi kulübeleri ve bostan nöbetleri Anadolu köy hayatının eski görüntüleridir. Rakı sofrasında beyaz peynirle kavun, Türk meze kültürünün simgelerinden biri haline gelmiştir.
Mutfakta
Kavun genellikle soğutulup dilimlenerek taze yenir; beyaz peynir ve rakıyla birlikte sunulması klasik bir meze eşleşmesidir. Çiğ jambon ya da pastırmayla, meyve salatalarında, sorbe ve dondurmalarda da kullanılır. Bazı yörelerde ham kelekler turşuya ya da yemeklere katılır.
Kavun çekirdekleri yıkanıp kurutulduktan sonra tuzla kavrularak çerez yapılır; Orta Asya'da ise dilim halinde güneşte kurutulan kavun kurusu bilinen bir yiyecektir. Bütün yaz kavunu serin yerde birkaç gün, kışlık kavunlar ise kuru ve havadar ortamda haftalarca dayanır. Kesilmiş kavun üzeri kapatılıp buzdolabında saklanmalı ve kısa sürede tüketilmelidir.
Sık sorulan sorular
Kavun nedir?
Kavun, kabakgiller ailesinden Cucumis melo bitkisinin kokulu, tatlı meyvesidir. Salatalıkla aynı cinse aittir.
Kavunun Latince adı nedir?
Kavunun bilimsel adı Cucumis melo L.'dir.
Kavun nerede yetişir?
Sıcak ve kurak yazları olan bölgelerde iyi yetişir. Türkiye'de Ege, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu önemli kavun yöreleridir.
Kışlık kavun nasıl saklanır?
Kışlık kavunlar kuru, serin ve havadar bir yerde, birbirine değmeyecek şekilde ya da fileler içinde asılarak saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.