Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Populus spp. (Türkiye'de başlıcaları: Populus nigra L., Populus alba L., Populus tremula L.)
Diğer adları
Kara kavak, ak kavak (akça kavak), titrek kavak, Fırat kavağı (P. euphratica); tomurcukları için kavak tomurcuğu; İngilizce poplar
Familya
Salicaceae (Söğütgiller)
Kullanılan kısım
Kış sonu toplanan reçineli yaprak tomurcukları; odunu
Kavak, Populus cinsine ait, hızlı büyüyen ve boylu ağaçların ortak adıdır; Anadolu'da köy yollarını, dere kıyılarını ve tarla sınırlarını süsleyen uzun kavak sıraları tanıdık bir manzaradır. Türkiye'de en yaygın türler kara kavak, ak kavak ve titrek kavaktır. Aktarlarda kış sonunda toplanan reçineli kavak tomurcukları satılır.
Botanik özellikleri
Kavaklar söğütgiller ailesinden, iki evcikli ağaçlardır; erkek ve dişi çiçekler ayrı ağaçlarda, sarkık püsküller halinde ilkbaharda yapraklanmadan önce açar. Dişi ağaçların meyveleri olgunlaşınca açılır ve pamuk gibi beyaz tüylü tohumlarını rüzgarla etrafa saçar; halk arasında buna kavak pamuğu denir. Yapraklar genellikle uzun saplı, üçgenimsi ya da yuvarlağımsı ve kenarları dişlidir. Kış tomurcukları sivri, parlak ve yapışkan bir reçineyle kaplıdır.
Kara kavak (Populus nigra) Anadolu'da en çok dikilen türdür; özellikle dar, sütun biçimli formları yol kenarlarında sıra halinde görülür. Ak kavağın (Populus alba) yapraklarının alt yüzü beyaz keçe gibi tüylüdür ve rüzgarda gümüşi bir parıltı verir. Titrek kavağın (Populus tremula) yassı saplı yaprakları en hafif esintide titrer; bu tür daha çok dağlık ve serin bölgelerde yetişir. Güneydoğu'daki akarsu boylarında ise Fırat kavağı (Populus euphratica) bulunur.
Tarihçe
Kavaklar antik dünyada iyi tanınan ağaçlardı. Plinius Naturalis Historia'da ak, kara ve titrek kavağı birbirinden ayırarak anlatır. Yunan mitolojisinde Phaethon'un kız kardeşleri Heliadlar, kardeşlerinin ölümüne ağlarken kavağa dönüşmüş, gözyaşları da kehribar olmuştur; bu hikaye Ovidius'un Metamorphoses adlı eserinde yer alır. Ak kavak ayrıca Herakles ile ilişkilendirilen ağaçlar arasında sayılırdı.
Latince populus adının, Roma'da halkın toplandığı meydanlara dikilen ağaç olmasından geldiğine dair eski bir açıklama vardır, ancak bu yorum kesin değildir. Türkçedeki kavak sözcüğü eski Türkçeden beri kullanılan köklü bir addır ve pek çok yer adında yaşar. Samsun'un Kavak ilçesi, Ankara'daki Kavaklıdere ve sayısız Kavaklı köyü bu ağacın Anadolu'daki yaygınlığını gösterir.
Kültürdeki yeri
Anadolu köylerinde kavak, uzun yıllar boyunca bir tür birikim sayılmıştır. Dere kenarına dikilen kavak fidanları birkaç yılda boy atar, kesildiğinde ev yapımında dam kirişi, ahır direği ve tahta olarak kullanılır. Kavak odunu hafif ve yumuşaktır; kibrit çöpü, kontrplak, meyve kasası ve kağıt hamuru üretiminde yararlanılır. Türkiye'de kavakçılık, devlet araştırma kurumlarının da ilgilendiği önemli bir orman dalıdır.
Türkçede kavak deyimlere de girmiştir: 'Kavak yelleri esmek' sözü gençliğin hayallerle dolu, kaygısız günlerini anlatır. Rüzgarda hışırdayan kavak yaprakları türkülerde ve şiirlerde sıla özleminin, köy yolunun simgesi olmuştur. Arıların ilkbaharda kavak tomurcuklarının reçinesini toplayıp kovanlarına taşıdığı da bilinen bir gözlemdir.
Mutfakta
Kavak mutfakta kullanılan bir bitki değildir; tomurcukları ve yaprakları yemeklere ya da çaylara katılmaz. Aktarlarda satılan kavak tomurcuğu, kış sonunda henüz açılmamışken toplanan, reçineli ve kendine özgü balsamik kokulu tomurcuklardır.
Kurutulmuş kavak tomurcukları ağzı sıkı kapanan cam kavanozda, ışıktan ve sıcaktan uzak tutulmalıdır. Reçineleri yapışkan olduğu için kağıt ambalajda başka ürünlere koku ve leke geçirebilir. Serin bir yerde saklandığında kokusunu uzun süre korur; tomurcuklar küflenme belirtisi gösterirse kullanılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Kavak nedir?
Kavak, söğütgiller ailesinden Populus cinsine ait, hızlı büyüyen, uzun boylu ağaçların genel adıdır. Türkiye'de en çok kara kavak, ak kavak ve titrek kavak görülür.
Kavağın Latince adı nedir?
Cinsin adı Populus'tur. Kara kavak Populus nigra L., ak kavak Populus alba L., titrek kavak ise Populus tremula L. olarak adlandırılır.
Kavak nerede yetişir?
Su seven bir ağaçtır; dere ve ırmak kıyılarında, sulak ovalarda, köy yollarının kenarında yetişir ve geniş ölçüde dikilerek üretilir.
Kavak tomurcuğu nasıl saklanır?
Kurutulmuş tomurcuklar ağzı kapalı bir cam kavanozda, serin ve karanlık bir yerde saklanmalıdır.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Ovidius, Metamorphoses (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. FAO, Poplars and Willows: Trees for Society and the Environment, 2014.