Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Karpuz; ham ve küçük meyveye bazı yörelerde kelek denir; İngilizce watermelon
Familya
Cucurbitaceae (Kabakgiller)
Kullanılan kısım
Olgun meyve (etli kısım), kabuk ve çekirdekler
Karpuz, Citrullus lanatus, yazın en çok beklenen bostan meyvesidir; kırmızı, sulu eti ve kara çekirdekleriyle Anadolu sofralarının simgelerinden biridir. Kabakgiller ailesinden, yere yayılarak büyüyen tek yıllık bir bitkidir. Çekirdekleri kavrulup çerez olarak, kabuğu ise reçel yapımında değerlendirilir.
Botanik özellikleri
Citrullus lanatus, toprak üzerinde metrelerce uzanabilen, sülükleriyle tutunan tek yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları derin parçalı, tüylü ve gri-yeşil renklidir. Çiçekleri sarı, tek eşeylidir; erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde ayrı ayrı açar ve tozlaşma büyük ölçüde arılarla olur. Meyve botanik açıdan kalın kabuklu bir üzümsü meyvedir; kabuk rengi düz yeşilden çizgili ve benekli desenlere kadar çeşitlilik gösterir.
Meyve etinin rengi çeşide göre kırmızı, pembe, sarı ya da beyazımsı olabilir. Bitkinin yabani akrabaları kuzeydoğu ve güney Afrika'nın kurak bölgelerinde yetişir; yakın zamanlı genetik çalışmalar kültür karpuzunun kökenini Sudan çevresindeki tatlı etli yabani formlara bağlar. Sıcak seven bir bitkidir, uzun ve güneşli yazlara, iyi süzülen kumlu-tınlı topraklara ihtiyaç duyar. Bilimsel adı uzun süre Citrullus vulgaris olarak da kullanılmıştır.
Tarihçe
Karpuz, insanlığın en eski bostan bitkilerinden biridir. Eski Mısır'a ait mezarlarda karpuz çekirdekleri ve yaprak kalıntıları bulunmuş, duvar resimlerinde karpuza benzeyen meyveler tasvir edilmiştir. Çölde yaşayan topluluklar için karpuz uzun süre taşınabilir bir su kaynağı işlevi görmüştür. Bitki buradan Akdeniz dünyasına, Orta Doğu'ya ve İpek Yolu üzerinden Asya'ya yayılmıştır.
Türkçedeki karpuz sözcüğü Farsçadaki benzer bir addan geldiği kabul edilir ve eski Türk sözlüklerinde de geçer. Osmanlı döneminde karpuz, bostanlarda yetiştirilen ve yaz aylarında kentlere kayıklarla, at arabalarıyla taşınan halk meyvesiydi. Avrupa'ya ise Orta Çağ'da Endülüs ve Bizans yoluyla ulaşmış, oradan da Amerika kıtasına götürülmüştür.
Kültürdeki yeri
Türkiye dünyanın önde gelen karpuz üreticileri arasındadır. Diyarbakır'ın Dicle kıyısındaki bostanlarında yetişen iri karpuzlar ün kazanmış, eski fotoğraflarda bir eşeğe ancak bir tanesi yüklenebilen karpuzlar efsaneleşmiştir. Adana, Antalya, Bafra ve Trakya da önemli karpuz yöreleridir. Yaz aylarında yol kenarlarında kurulan karpuz tezgahları Anadolu manzarasının parçasıdır.
Karpuz seçmek kendi başına bir halk bilgisidir: kabuğa vurulduğunda tok ses vermesi, sapın kurumuş olması ve toprağa değen yerdeki sarı leke olgunluğun işareti sayılır. Karpuz kesmek yaz akşamlarında aile ve komşularla paylaşılan bir sofra geleneğidir. Kuyu ya da çeşme suyunda soğutulan karpuz, buzdolabından önceki yazların bilinen görüntüsüdür.
Mutfakta
Karpuz çoğunlukla taze ve soğuk olarak yenir; beyaz peynirle birlikte sunulması Türk yaz sofralarının klasik eşleşmesidir. Karpuz kabuğunun beyaz kısmından şekerle kaynatılarak reçel yapılır; bu reçel bazı yörelerde misafire ikram edilen özel bir tatlıdır. Meyve suyu, sorbe ve buzlu tatlılarda da kullanılır.
Kurutulup tuzla kavrulan karpuz çekirdeği sevilen bir çerezdir ve aktarlarda, kuruyemişçilerde satılır. Bütün karpuz serin ve gölge bir yerde bir iki hafta dayanır; kesildikten sonra üzeri kapatılarak buzdolabında saklanmalı ve birkaç gün içinde tüketilmelidir. Kurutulmuş çekirdekler ağzı kapalı kapta, nemden uzak tutulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Karpuz nedir?
Karpuz, kabakgiller ailesinden Citrullus lanatus bitkisinin iri, sulu meyvesidir. Yere yayılarak büyüyen tek yıllık bir bostan bitkisidir.
Karpuzun Latince adı nedir?
Güncel bilimsel adı Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai'dir. Eski kaynaklarda Citrullus vulgaris adıyla da geçer.
Karpuz nerede yetişir?
Sıcak ve uzun yazları olan bölgelerde yetişir. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu, Çukurova, Antalya, Karadeniz kıyısındaki Bafra ve Trakya başlıca karpuz yöreleridir.
Karpuz çekirdeği nasıl saklanır?
Kurutulmuş ya da kavrulmuş çekirdekler ağzı sıkı kapanan bir kapta, serin ve kuru bir yerde saklanmalıdır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO). FAO, FAOSTAT tarım üretim verileri.