Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karnabahar (Brassica oleracea) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karnabahar fotoğraf 1Karnabahar fotoğraf 2
Fotoğraflar: Rjcastillo, CC BY-SA 4.0 · Kumar83, CC0 · Wikimedia Commons

Karnabahar

Brassica oleracea var. botrytis L.

Diğer adları
Karnabahar, karnıbahar (halk ağzında); İngilizce cauliflower
Familya
Brassicaceae (Turpgiller)
Kullanılan kısım
Etli, beyaz çiçek başı; ekim için tohum

Karnabahar, lahana ile aynı türden gelen ve sık dizilmiş, etli çiçek tomurcuklarından oluşan beyaz başı için yetiştirilen bir sebzedir. Kış sofralarının kızartma, turşu ve fırın yemekleriyle bilinen tanıdık sebzelerindendir. Brokoli, lahana ve Brüksel lahanası ile aynı türün farklı kültür formlarından biridir.

Botanik özellikleri

Karnabahar, Brassica oleracea türünün insan eliyle seçilerek geliştirilmiş bir formudur. Bitkinin ortasında, normalde çiçek açacak olan dalların kısalıp kalınlaşmasıyla oluşan yoğun, beyaz bir baş gelişir; bu kısım kar gibi beyaz, sıkı ve pütürlü bir görünüme sahiptir. Başın etrafını iri, mavimsi yeşil, mumsu yapraklar sarar. Hasat edilmeyip bırakılırsa baş açılır, uzayan saplarda sarı, dört taç yapraklı çiçekler oluşur.

Beyaz rengin korunması için bazı üreticiler, baş gelişirken çevredeki yaprakları başın üzerine kapatıp güneşten korur. Bugün mor, turuncu ve yeşil başlı çeşitleri de vardır. Karnabahar serin mevsim sebzesidir; aşırı sıcakta baş gevşer ve kalitesi düşer. Türkiye'de özellikle sonbahar ve kış aylarında pazarlarda bolca bulunur.

Tarihçe

Brassica oleracea'nın yabani formları Avrupa'nın Atlantik ve Akdeniz kıyılarındaki kayalıklarda yetişir. Karnabaharın bu yabani atadan uzun bir seçilim süreciyle, büyük olasılıkla Doğu Akdeniz'de geliştiği kabul edilir. Plinius, Naturalis Historia'da birçok lahana çeşidinden söz eder; ancak bunlardan hangisinin bugünkü karnabahara karşılık geldiği kesin değildir.

Orta Çağ'da Arap tarım yazarlarının eserlerinde karnabahara benzeyen bir sebzenin tarifleri yer alır. Sebze, Rönesans döneminde İtalya üzerinden Avrupa'nın geri kalanına yayılmış ve zamanla dünya mutfaklarının sıradan bir parçası olmuştur. Türkçedeki karnabahar adının kökeni üzerine farklı görüşler bulunmaktadır.

Kültürdeki yeri

Türkiye'de karnabahar, soğuk havaların gelişiyle pazarlara çıkan mevsim sebzelerinin başında gelir. Pek çok evde karnabahar kızartması yoğurtlu ya da sarımsaklı soslarla kış akşamlarının sevilen yemeklerindendir. Karnabaharı haşlarken çıkan kendine özgü koku da birçok kişi için kış mutfağını hatırlatır.

Turşu kültüründe karnabahar özel bir yere sahiptir; karışık turşularda havuç, lahana ve biberle birlikte kavanozlara girer. Dünya mutfaklarında da Hint köri yemeklerinden Fransız gratenlerine, İngiliz peynirli karnabaharından Orta Doğu kızartmalarına kadar geniş bir kullanım alanı vardır. Son yıllarda rendelenerek pirinç benzeri garnitür ya da hamur tabanı olarak kullanılması da yaygınlaşmıştır.

Mutfakta

Karnabahar haşlanarak, buharda pişirilerek, kızartılarak, fırınlanarak ya da çiğ olarak tüketilebilir. Türk mutfağında kızartma, zeytinyağlı, kıymalı ve beşamel soslu fırın yemekleri yapılır; ayrıca turşuya da yakışır. Pişirirken kısa süre yeterlidir, çok pişen karnabahar dağılır ve kokusu ağırlaşır. Kimyon, karabiber, pul biber ve zerdeçal gibi baharatlarla iyi uyum sağlar.

Taze karnabahar başı sıkı, beyaz ve lekesiz olmalıdır. Buzdolabının sebze bölmesinde, yıkanmadan ve gevşek bir torba içinde birkaç gün tazeliğini korur. Uzun süre saklamak için çiçeklerine ayrılıp kısa süre haşlandıktan sonra soğutulur ve dondurucuda saklanabilir. Ekim amacıyla alınan tohumlar ise kuru, serin ve karanlık bir yerde, kapalı paketlerde tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Karnabahar nedir?

Karnabahar, turpgiller ailesinden Brassica oleracea türünün, etli beyaz çiçek başı için yetiştirilen bir kültür formudur.

Karnabahar ile brokoli akraba mı?

Evet. Karnabahar, brokoli, lahana, Brüksel lahanası ve alabaş aynı türün, Brassica oleracea'nın farklı kültür formlarıdır.

Latince adı nedir?

Latince adı Brassica oleracea var. botrytis L.'dir. İngilizcede cauliflower olarak bilinir.

Karnabahar nasıl saklanır?

Yıkanmadan, gevşek bir torbada buzdolabının sebze bölmesinde birkaç gün saklanabilir. Uzun süre için çiçeklerine ayrılıp kısa süre haşlandıktan sonra dondurulabilir.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, tarım ve ürün verileri.

WhatsApp