Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Dracaena draco (L.) L. reçinesi (ticari adla ayrıca Dracaena cinnabari Balf.f. ve Calamus draco Willd. (syn. Daemonorops draco (Willd.) Blume) reçineleri)
Diğer adları
Kardeş kanı, ejder kanı, ejderha kanı, dem-ül ahaveyn (eski adıyla); İngilizce dragon's blood
Familya
Asparagaceae (Kuşkonmazgiller); Daemonorops için Arecaceae (Palmiyegiller)
Kullanılan kısım
Gövde ve meyvelerden elde edilen koyu kırmızı reçine
Kardeş kanı, ejder ağacı olarak bilinen bitkilerden elde edilen koyu kırmızı renkli bir reçinedir. Ticarette bu ad tarih boyunca tek bir bitkiyi değil, farklı kıtalardaki birkaç bitkinin benzer görünüşlü reçinelerini kapsamıştır. Boya, vernik, mürekkep ve tütsü yapımında kullanılmış; mutfakta yeri yoktur.
Botanik özellikleri
Dracaena draco, Kanarya Adaları, Madeira, Yeşil Burun Adaları ve Fas'ın bazı kesimlerinde doğal olarak yetişen, ağaç görünümlü bir bitkidir. Kalın gövdesi yukarıda çatallanarak şemsiye biçimli bir tepe oluşturur; dalların uçlarında sert, kılıç biçimli yaprak demetleri bulunur. Çok yavaş büyür ve çok yaşlı örnekleriyle ünlüdür. Gövdesi yaralandığında dışarı sızan özsu, havayla temas edince koyulaşıp kırmızı bir reçineye dönüşür.
Yemen'e bağlı Sokotra Adası'nda yetişen Dracaena cinnabari, tarihte bu reçinenin en tanınmış kaynaklarından biridir. Güneydoğu Asya'da ise Daemonorops cinsine bağlı tırmanıcı palmiyelerin pullu meyvelerinin yüzeyinden toplanan kırmızı reçine de aynı adla satılmıştır. Bu kaynaklar botanik olarak birbirinden çok farklı olsa da ürünleri renk ve görünüş bakımından benzer olduğu için ticarette tek bir isim altında birleşmiştir.
Tarihçe
Kırmızı reçinenin Antik Çağ'da Akdeniz dünyasına Arabistan ve Sokotra üzerinden ulaştığı düşünülür. Dioskorides ve Plinius, kinnabari adı verilen kırmızı maddelerden söz ederken bitkisel bir reçine ile madensel zinciferi birbirinden ayırmaya çalışır; o dönemde iki ürünün sık sık karıştırıldığı anlaşılır. Plinius, bu kırmızı maddenin ejder ile fil arasındaki bir savaşta dökülen kandan oluştuğuna dair efsaneyi de aktarır.
Orta Çağ'da ejder kanı adıyla Avrupa'ya ve İslam dünyasına ulaşan reçine, Arapça kaynaklarda iki kardeşin kanı anlamına gelen bir adla anılmıştır. Türkçedeki kardeş kanı adı da bu geleneğe dayanır ve iki kardeş arasındaki kanlı bir kavgayı anlatan halk efsaneleriyle ilişkilendirilir. Sonraki yüzyıllarda Güneydoğu Asya kökenli Daemonorops reçinesi de aynı adla piyasaya girmiştir.
Kültürdeki yeri
Kardeş kanı, tarih boyunca en çok bir renk kaynağı olarak değerli görülmüştür. Yazma eserlerin süslenmesinde kırmızı mürekkep ve boyalarda, ahşap ve mobilya verniklerinde kullanılmıştır. Bazı eski çalgı ustalarının vernik tariflerinde de kırmızı ton vermek için bu reçineye yer verildiği anlatılır.
Tütsü karışımlarında da kardeş kanına rastlanır; yakıldığında hafif reçinemsi bir koku verir. Kanarya Adaları'nda yaşlı ejder ağaçları bugün doğal anıt olarak korunmakta ve ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Sokotra'nın ejder ağaçları da adanın simgesi kabul edilir ve koruma çalışmalarının konusudur.
Mutfakta
Kardeş kanı mutfakta kullanılan bir ürün değildir ve yiyecek ya da içeceklere katılmaz. Aktarda satılan reçine, boya, vernik, mürekkep ve tütsü gibi zanaat ve hobi amaçlarıyla ilgilenenler tarafından aranır. Piyasada farklı bitki kaynaklarından gelen ve zaman zaman başka maddelerle karıştırılmış ürünler bulunabileceği için güvenilir bir kaynaktan alınması önemlidir.
Reçine parça ya da toz halinde, ağzı sıkı kapanan bir cam kavanozda, ışıktan ve ısıdan uzak saklanmalıdır. Toz hali kolayca leke bıraktığından kumaşlara ve açık renkli yüzeylere temas ettirilmemelidir. Gıda ürünlerinden ayrı ve etiketli olarak, çocukların ulaşamayacağı bir yerde tutulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kardeş kanı nedir?
Kardeş kanı, ejder ağacı olarak bilinen bitkilerden elde edilen koyu kırmızı reçinenin Türkçe adıdır. Ejder kanı olarak da bilinir.
Kardeş kanı hangi bitkiden elde edilir?
Başlıca kaynakları Kanarya Adaları'ndaki Dracaena draco ve Sokotra'daki Dracaena cinnabari ağaçlarıdır. Güneydoğu Asya'daki Daemonorops cinsi palmiyelerin meyvelerinden toplanan reçine de ticarette aynı adla satılmıştır.
Kardeş kanı yenir mi?
Hayır. Kardeş kanı mutfakta kullanılmaz; boya, vernik, mürekkep ve tütsü gibi amaçlarla kullanılan bir reçinedir.
Kardeş kanı nasıl saklanır?
Kapağı sıkı bir cam kavanozda, ışıktan ve ısıdan uzak, gıdalardan ayrı olarak saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew, Plants of the World Online (POWO).