Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Karanfil, bir ağacın açılmadan toplanıp kurutulan çiçek tomurcuğudur; küçük bir çiviye benzeyen biçimi ve güçlü, sıcak kokusuyla dünyanın en eski baharatlarından biridir. Bir zamanlar yalnızca Endonezya'daki birkaç küçük adada yetişen bu tomurcuk, ağırlığınca değerli bir mal olarak ticaret savaşlarına konu olmuştur.
Botanik özellikleri
Karanfil ağacı, boyu on beş metreye kadar çıkabilen, her dem yeşil ve düzgün tepeli bir ağaçtır. Yaprakları karşılıklı dizilir, deri gibi, parlak ve eliptiktir; ezildiğinde kokulu yağ keseciklerinden güçlü bir koku yayar. Çiçekler, dal uçlarında salkımlar halinde bulunur; tomurcuklar önce yeşilimsi, olgunlaştıkça pembeye döner.
Baharat için tomurcuklar çiçek açmadan, pembeleşmeye başladığında elle toplanır ve güneşte kurutulur; kuruyunca koyu kahverengiye döner. Ağaç, Endonezya'nın Maluku adalarına özgüdür. Bugün Zanzibar, Madagaskar, Sri Lanka ve Endonezya'da yetiştirilir. Türkiye'de yetişmez, kurutulmuş tomurcuk olarak ithal edilir.
Bahçe çiçeği olan karanfil (Dianthus) ile adı benzer olsa da bu iki bitki birbirinden bütünüyle farklıdır.
Tarihçe
Karanfil, Maluku adalarından antik çağda bile Çin, Hindistan ve Orta Doğu'ya ulaşmıştır. Han Hanedanı döneminde saray görevlilerinin hükümdarın huzuruna çıkarken ağızlarında karanfil tuttukları söylenir. Orta Çağ'da Avrupa'ya Arap tüccarlar aracılığıyla ulaşmış ve çok pahalı bir malzeme olmuştur. On altıncı yüzyıldan itibaren Portekizliler ve ardından Hollandalılar karanfil ticaretinin denetimi için mücadele etmiştir.
Türkçedeki karanfil sözcüğü Arapça karanful biçiminden gelir ve Yunanca karyophyllon sözcüğüyle ilişkilidir.
Kültürdeki yeri
Osmanlı mutfağında ve kış sofralarında karanfil, hoşaf, kompost ve sıcak şerbetlerin kokusuna eşlik etmiştir. Kış aylarında portakal ve limona karanfil batırarak yapılan kokulu toplar (pomander), Avrupa ve Anadolu'da evleri kokulandırmak için kullanılmıştır. Bu gelenek bugün de dekoratif olarak sürmektedir.
Endonezya'da kretek denilen karanfilli sigaralar yaygındır; bu ürün karanfil ticaretinin yerel kültürdeki yerini gösterir.
Mutfakta
Mutfakta karanfil bütün ya da toz halinde, çok az miktarda kullanılır; kokusu baskın olduğu için fazlası yemeğin tadını bastırır. Etli yemeklerde, pilavlarda, turşu ve komposto salamuralarında, baharat karışımlarında ve sıcak içeceklerin demlenmesinde kullanılır. Hamur işlerinde ve kurabiyelerde tarçın ile birlikte yer alır.
Bütün tomurcuklar yemek bitince çıkarılır. Kapalı kavanozda, ışıktan ve nemden uzak saklandığında kokusunu uzun süre korur; toz karanfil ise çabuk kokusunu yitirir.
Sık sorulan sorular
Karanfil nedir?
Karanfil, Syzygium aromaticum ağacının açılmamış çiçek tomurcuğunun kurutulmasıyla elde edilen bir baharattır.
Karanfil nerede yetişir?
Endonezya'nın Maluku adalarına özgüdür; bugün Zanzibar, Madagaskar ve Sri Lanka'da da yetiştirilir. Türkiye'de yetişmez.
Baharat karanfili ile Dianthus çiçeği aynı mıdır?
Hayır. Baharat karanfili Myrtaceae familyasından bir ağaçtır; süs bitkisi karanfil ise Caryophyllaceae familyasındandır.
Karanfil nasıl saklanır?
Bütün tomurcuklar kapalı bir kavanozda, kuru ve ışıktan uzak yerde saklanır; toz yerine bütün almak kokuyu daha uzun korur.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Dalby, A., Dangerous Tastes: The Story of Spices, British Museum Press, 2000.