Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karahindiba (Taraxacum officinale) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karahindiba fotoğraf 1Karahindiba fotoğraf 2Karahindiba fotoğraf 3Karahindiba fotoğraf 4Karahindiba fotoğraf 5Karahindiba fotoğraf 6
Fotoğraflar: Maša Sinreih in Valentina Vivod, CC BY-SA 3.0 · Sanjay Acharya, CC BY-SA 4.0 · Agnes Monkelbaan, CC BY-SA 4.0 · DidierFy, CC BY-SA 4.0 · Joe MiGo, CC BY-SA 3.0 · Mathieu Kappler, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Karahindiba

Taraxacum officinale F.H.Wigg.

Diğer adları
aslan dişi, Kara hindiba, Karahindiba, hindiba (bazı yörelerde); İngilizce dandelion; Fransızca pissenlit
Familya
Asteraceae (Papatyagiller, Bileşikgiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve kök

Karahindiba, baharın ilk sarı çiçeklerini açan, sonra da tüylü gümüş bir küreye dönüşen bir ottur. Ege ve Karadeniz sofralarının yabani yeşilliği, kökü ise kavrulup kahve yerine kullanılan ilginç bir bitki malzemesidir. Çocukların üfleyerek tohumlarını rüzgâra saldığı top, yılın hemen her kırında aynı oyunu yeniden başlatır.

Botanik özellikleri

Taraxacum officinale, çok yıllık, kazık köklü, kökten yaprak rozeti oluşturan bir bitkidir. Yapraklar derin dişli, uzun ve kıyıları aslan dişi gibi oyuktur; İngilizce adı olan dandelion da Fransızca dent-de-lion, yani aslan dişi sözünden gelir. Parlak sarı çiçek başları, içi boş ve kesildiğinde süt gibi beyaz sıvı çıkaran uzun bir sap üzerinde tek tek yükselir. Çiçek soldukça tohumlar tüylü şemsiyecikler taşıyan beyaz bir küre oluşturur.

Nisandan haziran sonuna kadar yoğun, sonbaharda ise seyrek çiçek açar. Bahçelerde, çayırlarda, tarla kenarlarında, yol boylarında ve çimenlik alanlarda yetişir. Türkiye'nin hemen her bölgesinde bulunur. Taraxacum cinsi çok sayıda yakın türden oluşan karmaşık bir gruptur ve ticari karahindiba çoğunlukla bu grubun üyelerinden toplanır.

Tarihçe

Taraxacum adının kökeni kesin değildir; Arapça ve Farsça kaynaklı bir sözcükten türediği öne sürülür. Orta Çağ'da Arap hekim ve botanikçiler, Avrupa'ya geçen kayıtlarda bu otu taraxacon diye anmıştır. Dioskorides ve Plinius'un eserlerinde yer alan benzer hindiba türleri ise karahindibayla karıştırılabilir; bu nedenle antik kaynaklara doğrudan atıf yapmak yerine Taraxacum adı Orta Çağ'dan sonra yaygınlaşmıştır.

Türkçedeki hindiba sözcüğü, Anadolu'da kökeni Arapça olan ve yabani yeşillikler için kullanılan bir adlandırmadır. Karahindiba, koyu renkli yaprakları ve toprağa gömülü koyu kahverengi köküyle bu gruptan ayrılır.

Kültürdeki yeri

Karahindiba, Anadolu'nun bahar ritüellerinin parçasıdır. Mart ve nisan aylarında kadınlar ve çocuklar Ege, Marmara ve Karadeniz'in köy yollarında, bahçelerde ve zeytin ağaçlarının altında taze yaprak toplar. Kökü topraktan çıkarılıp kurutulur, kavrulur ve öğütülerek kahve gibi hazırlanan bir toz elde edilir; bu uygulama savaş yıllarında kahve yerine kullanılan bitkiler arasında yer almıştır.

Çocuk oyunlarında, soluk gücüyle uçan tüylü topuzlar bir dilek hakkı gibi anlatılır. Sarı çiçeklerin kumaşı boyadığı, şarap ve bal gibi içecekler yapımında kullanıldığı Avrupa köylerinde de bilinir. Süt gibi beyaz özsuyu ellerde kahverengi leke bıraktığı için halk arasında dikkat edilir.

Mutfakta

Genç karahindiba yaprakları, Ege'nin ot yemeklerinde ve zeytinyağlılarında önemli yer tutar. Haşlanıp zeytinyağı ve limonla yenir, böğürtlen ya da pırasayla karıştırılır, çiğ olarak ise acımsı tadı nedeniyle diğer yeşilliklerle salatalara katılır. Çiçek tomurcukları turşu ve reçel yapımında, açmış çiçek ise bal benzeri şurupta kullanılır.

Kurutulmuş yaprak ve kökten bitki çayı hazırlanır. Kavrulmuş kök, çikolata ve kahveye yakın acı bir tada sahip, kafeinsiz bir içecek tozu verir. Kurutulan kök ve yaprakları nemden uzak, ağzı kapalı kavanozda saklamak gerekir.

Sık sorulan sorular

Karahindiba nedir?

Karahindiba, sarı çiçekli ve tüylü tohum küresiyle tanınan, Asteraceae familyasından çok yıllık bir yabani ottur. Yaprağı yenir, kökü ise kurutulup çay ya da kavrulmuş toz olarak kullanılır.

Karahindiba nerede yetişir?

Çayırlarda, bahçelerde, tarla ve yol kenarlarında kendiliğinden yetişir. Türkiye'nin hemen her yerinde bulunur, özellikle bahar aylarında bol olur.

Karahindiba ile hindiba aynı bitki midir?

Hayır. Karahindiba Taraxacum cinsindendir. Hindiba ise genellikle Cichorium cinsinden, mavi çiçekli bir bitkidir. Halk arasında birbirine karıştırıldığı için yöresel adlandırmalara dikkat etmek gerekir.

Karahindiba nasıl saklanır?

Kurutulmuş yaprak ve kök, ışıktan ve nemden uzakta, ağzı sıkı kapanan bir kavanozda saklanır. Taze yaprak ise buzdolabında birkaç gün bekletilebilir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp