Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karadiken (Crataegus pentagyna) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karadiken fotoğraf 1Karadiken fotoğraf 2Karadiken fotoğraf 3Karadiken fotoğraf 4Karadiken fotoğraf 5
Fotoğraflar: User:BotBln, CC BY-SA 3.0 · Milimidragan 92, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Muzaffar Murodovich, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Karadiken

Crataegus pentagyna Waldst. & Kit. ex Willd.

Diğer adları
Karadiken, kara alıç, siyah alıç, kara yemişen (yöresel adlar); İngilizce small-flowered black hawthorn, black-fruited hawthorn
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Meyveler; çiçekli dal uçları ve yapraklar

Karadiken, meyveleri olgunlukta siyaha dönen bir alıç türü olan Crataegus pentagyna'ya verilen addır. Anadolu'nun orman kenarlarında ve çalılıklarında yetişen dikenli bir çalı ya da küçük ağaçtır. Kara alıç adıyla da bilinen meyveleri, yöresel olarak taze yenir ve kurutulur.

Botanik özellikleri

Crataegus pentagyna, 3-8 metre boylanabilen, dikenli dallara sahip, yaprağını döken bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yaprakları derin loplu, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü daha açık renklidir. İlkbahar sonunda açan beyaz çiçekleri gevşek salkımlar halindedir ve her çiçekte genellikle beş dişicik bulunur; tür adındaki pentagyna yani beş dişicikli ifadesi buradan gelir. Meyveler yaz sonu ve sonbaharda önce koyu kırmızı, sonra siyah-mor renge döner ve içlerinde birkaç sert çekirdek taşır.

Türün yayılışı Orta ve Güneydoğu Avrupa'dan Balkanlar'a, Anadolu'ya, Kafkasya'ya ve Kuzey İran'a kadar uzanır. Türkiye'de özellikle Kuzey ve İç Anadolu'da orman açıklıklarında, çalılıklarda, dere kenarlarında ve tarla sınırlarında görülür. Alıç cinsinin türleri kolayca melezleşebildiği için arazide kesin tür ayrımı zaman zaman güçtür.

Tarihçe

Alıç cinsinin bilimsel adı Crataegus, Yunanca kratos yani güç sözcüğüyle ilişkilendirilir ve odununun sertliğine işaret ettiği düşünülür. Dioskorides De Materia Medica'da alıç benzeri dikenli ağaçlardan söz eder. Türün bilimsel adı 19. yüzyılın başında Macar botanikçiler Waldstein ve Kitaibel tarafından tanımlanmış, Willdenow tarafından yayımlanmıştır.

Türkçede alıç ve yemişen adları farklı Crataegus türleri için yöreye göre değişen biçimlerde kullanılır. Baytop'un sözlüğünde kara alıç ve benzeri adlar siyah meyveli alıçlar için kayıtlıdır. Karadiken adının ise yöresel olarak başka dikenli çalılar için de söylenebildiği bilinmelidir.

Kültürdeki yeri

Anadolu köylerinde alıç çalıları, tarla sınırlarında doğal çit olarak bırakılır ve dikenli yapısıyla hayvanları uzak tutar. Sonbaharda olgunlaşan kara alıç meyveleri çocukların dağda bayırda topladığı yabani yemişler arasındadır. Sert ve dayanıklı odunu geçmişte alet sapı, baston ve küçük ahşap eşya yapımında kullanılmıştır.

Alıç türleri, kuşlar ve yaban hayvanları için önemli bir kış besin kaynağıdır; bu yüzden doğa koruma çalışmalarında değerli çalılar arasında sayılır. Avrupa'da alıç çitleri yüzyıllardır tarım arazilerini bölen canlı sınırlar olarak bilinir. Bahar aylarında beyaz çiçeklerle örtülen çalılar, kırsal manzaranın tanıdık bir görüntüsüdür.

Mutfakta

Karadiken meyveleri tam olgunlaştığında taze olarak yenebilir; tadı hafif ekşimsi, unlu ve tatlıdır. Meyveler çekirdekleri ayrıldıktan sonra marmelat, reçel ve pestil yapımında kullanılır; bazı yörelerde kurutularak kışa saklanır. Çiçekli dal uçları ve yapraklar ise kurutularak bitki çayı karışımlarına katılır. Çekirdekler sert olduğu ve yenmediği için meyvelerin işlenmeden önce çekirdeklerinden ayrılması gerekir.

Taze meyveler kısa sürede yumuşadığından toplandıktan sonra çabuk tüketilmeli ya da işlenmelidir. Kurutulmuş meyve, çiçek ve yapraklar ağzı sıkı kapanan bir kapta ya da bez torbada, kuru, serin ve ışık görmeyen bir yerde saklanır. Nem alan ürün küflenebileceği için saklama kabının kuru olmasına dikkat edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Karadiken nedir?

Karadiken, siyah meyveli bir alıç türü olan Crataegus pentagyna'dır. Dikenli bir çalı ya da küçük ağaçtır.

Karadiken ile kırmızı alıç arasındaki fark nedir?

İkisi de Crataegus cinsindendir. Karadikenin meyveleri olgunlukta siyaha döner; yaygın alıç türlerinin meyveleri ise kırmızı ya da sarı-turuncu renklidir.

Karadiken nerede yetişir?

Balkanlar'dan Anadolu'ya, Kafkasya'ya ve Kuzey İran'a kadar yayılır. Türkiye'de orman kenarlarında, çalılıklarda ve dere boylarında görülür.

Karadiken nasıl saklanır?

Kurutulmuş meyve, çiçek ve yapraklar kapalı bir kapta, kuru ve karanlık bir yerde saklanır. Taze meyveler ise çabuk tüketilmelidir.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp