Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karaciğer Otu (Hepatica nobilis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karaciğer Otu fotoğraf 1Karaciğer Otu fotoğraf 2Karaciğer Otu fotoğraf 3Karaciğer Otu fotoğraf 4
Fotoğraflar: Любомир Розенщайн, CC BY-SA 4.0 · Ivar Leidus, CC BY-SA 4.0 · Naturformidleren, CC BY-SA 4.0 · Sunny365days, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Karaciğer Otu

Hepatica nobilis Schreb. (syn. Anemone hepatica L., Hepatica triloba Chaix)

Diğer adları
Karaciğer otu, ciğer otu (yöresel); İngilizce liverleaf, common hepatica, liverwort
Familya
Ranunculaceae (Düğünçiçeğigiller)
Kullanılan kısım
Yapraklar (kurutulmuş olarak)

Karaciğer otu, ılıman ormanların zemininde erken ilkbaharda mavi-mor çiçekler açan, üç loblu yapraklı küçük Hepatica nobilis bitkisidir. Hem Türkçe hem de birçok Avrupa dilindeki adı, yaprağının üç parçalı biçimine yapılan eski bir benzetmeden gelir. Düğünçiçeğigiller ailesindendir ve taze bitki yenmez.

Botanik özellikleri

Hepatica nobilis, 5-15 santim boylanan, kısa köksaplı, çok yıllık ve küçük bir otsu bitkidir. Yaprakları uzun saplı, derimsi, belirgin biçimde üç loblu ve kenarları düzdür; alt yüzleri çoğu zaman morumsu renktedir ve kışı yeşil geçirir. Çiçekler erken ilkbaharda, yeni yapraklar çıkmadan önce, tüylü saplar üzerinde tek tek açar. Genellikle mavi ya da mor-leylak renkli olmakla birlikte beyaz ve pembe çiçekli bireylere de rastlanır.

Tür Avrupa'dan Asya'nın ılıman kesimlerine kadar uzanan geniş bir alanda, özellikle kireçli toprakların bulunduğu yaprak döken ve karışık ormanlarda yetişir. Gölgeli, humuslu ve nemli orman zeminlerini sever. Bazı botanikçiler bu türü Anemone cinsi içinde Anemone hepatica adıyla değerlendirir; Hepatica triloba adı da eski bir eş addır. Kuzey Amerika'daki yakın akrabaları ise bazen ayrı türler, bazen de bu türün varyeteleri olarak kabul edilir.

Tarihçe

Hepatica adı, Yunanca hepar sözcüğünden türetilmiştir ve bitkinin üç loblu yaprağının biçimine yapılan bir benzetmedir. Avrupa dillerindeki halk adları da aynı benzetmeyi taşır; Türkçe karaciğer otu adı da bu adlandırma geleneğinin bir yansımasıdır. Bitki Orta Çağ ve Rönesans Avrupası'nın bitki kitaplarında, yaprak biçimiyle dikkat çeken otlar arasında anılmıştır.

Bilimsel ad Alman botanikçi Schreber tarafından 18. yüzyılda verilmiştir; nobilis sözcüğü Latincede soylu, seçkin anlamına gelir ve çiçeğin zarif görünüşüne işaret eder. Grieve, A Modern Herbal'da bu bitkiyi liverwort adıyla ele alır ve İngiltere'de bahçelerde yetiştirildiğini belirtir. Ciğerotu ve karaciğer otu adlarının Türkçede başka bitkiler için de kullanılabildiği unutulmamalıdır.

Kültürdeki yeri

Karaciğer otu, Avrupa'da baharın en erken açan orman çiçeklerinden biri olarak sevilir ve karların erimesiyle birlikte görülen mavi çiçekleri bahar müjdecisi sayılır. Birçok ülkede doğal yaşam alanlarında koruma altındadır. İsveç ve Danimarka gibi kuzey ülkelerinde halk kültüründe bahar şiirlerinin ve kartpostalların tanıdık çiçeklerindendir.

Japonya'da ise Hepatica türlerinin yüzlerce süs çeşidi geliştirilmiş, yetiştiriciliği uzun bir bahçecilik geleneğine dönüşmüştür. Kaya bahçelerinde ve gölgelik bahçe köşelerinde yetiştirilen bitki, yavaş büyümesi ve uzun ömrüyle koleksiyoncuların ilgisini çeker. Doğadan sökülerek toplanması türün yerel topluluklarına zarar verebileceği için, bahçelerde üretilmiş fidanların kullanılması önerilir.

Mutfakta

Karaciğer otu mutfakta kullanılmaz ve yiyecek olarak tüketilmez. Düğünçiçeğigiller ailesinin birçok üyesi gibi taze bitki tahriş edici maddeler içerir; bu yüzden çiğ yenmemeli, öz suyunun cilde ve göze değmesinden kaçınılmalıdır.

Kurutulmuş yapraklar ağzı kapalı bir kapta ya da kâğıt torbada, kuru, serin ve ışık görmeyen bir yerde saklanır. Yiyecek ve baharatlardan ayrı tutulmalı, çocukların ulaşamayacağı bir yerde bulundurulmalıdır. Nem kapan yapraklar küflenebileceği için ambalajın sıkı kapalı olması önemlidir.

Sık sorulan sorular

Karaciğer otu nedir?

Karaciğer otu, Hepatica nobilis türüdür. Ormanlarda erken ilkbaharda mavi-mor çiçek açan, üç loblu yapraklı küçük bir otsu bitkidir.

Karaciğer otunun Latince adı nedir?

Kabul edilen adı Hepatica nobilis Schreb.'dir. Anemone hepatica L. ve Hepatica triloba Chaix bu türün eş adlarıdır.

Karaciğer otu nerede yetişir?

Avrupa'dan Asya'nın ılıman kesimlerine kadar, özellikle kireçli topraklardaki gölgeli ve nemli ormanların zemininde yetişir.

Karaciğer otu nasıl saklanır?

Kurutulmuş yaprakları kuru, serin ve karanlık bir yerde, kapalı bir kapta ve yiyeceklerden ayrı olarak saklanır.

Kaynaklar

Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp