Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karacaot (Helleborus orientalis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karacaot fotoğraf 1Karacaot fotoğraf 2Karacaot fotoğraf 3Karacaot fotoğraf 4
Fotoğraflar: Dominicus Johannes Bergsma., CC BY-SA 4.0 · Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 3.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Anneli Salo, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Karacaot

Helleborus orientalis Lam.

Diğer adları
Karacaot, karaca, çöpleme, kara çöpleme (yöresel adlar); İngilizce Lenten rose, oriental hellebore
Familya
Ranunculaceae (Düğünçiçeğigiller)
Kullanılan kısım
Kök ve köksap (aktarda kurutulmuş olarak bulunur); yeşil aksamı yalnız yöresel geleneklerde

Karacaot, Kuzey Anadolu ve Kafkasya ormanlarında kış sonunda çiçek açan Helleborus orientalis bitkisidir. Bütün kısımları zehirli maddeler içerir; yenmez, çiğ ya da işlenmeden kesinlikle tüketilmez ve yalnız uzman bilgisiyle ele alınmalıdır. Süs bitkisi olarak dünyada Lenten rose adıyla tanınır.

Botanik özellikleri

Helleborus orientalis, 30-50 santim boylanan, kalın köksaplı, çok yıllık ve kışın yaprağını dökmeyen otsu bir bitkidir. Taban yaprakları uzun saplı, derimsi ve parmak gibi 7-9 parçaya ayrılmıştır; kenarları dişlidir. Çiçekleri genellikle kış sonu ile ilkbahar başında, karlar erirken açar; beyazımsı, krem, yeşilimsi ya da pembe-mor tonlarında olabilir. Çiçekteki renkli yapraklara benzeyen kısımlar aslında çanak yapraklardır ve meyve olgunlaşırken de dalda kalır.

Bitki Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi'nin nemli, gölgeli ormanlarında, orman kenarlarında ve fındık bahçelerinde yaygındır. Yayılışı Kuzeydoğu Yunanistan'dan Kuzey Anadolu'ya ve Kafkasya'ya kadar uzanır. Bahçecilikte Helleborus orientalis ve onun melezlerinden pek çok süs çeşidi geliştirilmiştir. Düğünçiçeğigiller ailesinin birçok üyesi gibi bu tür de güçlü zehirli bileşikler taşır.

Tarihçe

Helleboros adı antik Yunan dünyasında iyi bilinen, tehlikeli ve güçlü bitkiler için kullanılan bir addı. Dioskorides De Materia Medica'da kara ve ak helleboros adıyla iki ayrı bitkiyi anlatır; bunlardan kara helleboros, bugünkü Helleborus cinsine karşılık gelir. Plinius da Naturalis Historia'da helleborosun toplanması sırasında uygulanan törensel kurallara ve bitkiye duyulan saygı ile korkuya değinir.

Bilimsel ad Fransız doğabilimci Lamarck tarafından 18. yüzyılın sonunda verilmiştir; orientalis sözcüğü doğulu anlamına gelir ve türün Anadolu-Kafkasya yayılışına işaret eder. Türkçe karaca ve çöpleme adları Baytop'un sözlüğünde Helleborus türleri için kayıtlıdır. Bitkinin zehirli olduğu, Anadolu halkı tarafından da eskiden beri bilinmektedir.

Kültürdeki yeri

Doğu Karadeniz'in bazı yörelerinde karaca adıyla bilinen bu bitkinin genç yaprak ve sürgünlerinin, geleneksel olarak uzun süre kaynatılıp suyu defalarca dökülerek özel bir işlemden geçirildikten sonra yemek yapıldığı aktarılır. Bu, yörenin kuşaktan kuşağa aktarılan, ayrıntısı bilinmeden uygulanması çok tehlikeli bir kültürel bilgisidir ve burada yalnızca bir kültür notu olarak anılmaktadır. Bitkinin zehirli maddeleri nedeniyle bu uygulama kesinlikle önerilmez ve denenmemelidir.

Kış sonunda karların arasından çiçek açması nedeniyle karacaot, Karadeniz ormanlarında baharın ilk habercilerinden biri sayılır. Avrupa'da Helleborus türleri kış bahçelerinin en sevilen süs bitkileri arasındadır ve Paskalya öncesi dönemde açtığı için Lenten rose adını almıştır. Hayvancılık yapılan yörelerde otlayan hayvanların bu bitkiyi genellikle yemediği gözlenir.

Mutfakta

Karacaot zehirlidir; yenmez, çiğ ya da işlenmemiş halde kesinlikle tüketilmez. Mutfakta kullanımı önerilmez, evde deneme amaçlı hazırlanmamalıdır. Bitkiyle çalışırken eldiven kullanılması ve öz suyunun cilde, göze değmemesi gerekir; yalnız uzman bilgisiyle ele alınmalıdır.

Aktarda bulunan kurutulmuş kök ve köksap, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde, üzerinde adı ve zehirli olduğu açıkça yazılı, ağzı sıkı kapalı bir kapta saklanmalıdır. Yiyecek ve baharat kavanozlarından ayrı tutulmalı, mutfak dolaplarına konmamalıdır. Bitki parçalarıyla temas ettikten sonra eller iyice yıkanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Karacaot nedir?

Karacaot, Helleborus orientalis türüdür. Karadeniz ormanlarında kış sonunda çiçek açan, zehirli, çok yıllık bir otsu bitkidir.

Karacaot zehirli midir?

Evet. Bitkinin bütün kısımları zehirli maddeler içerir; yenmez, çiğ ya da işlenmeden tüketilmez ve yalnız uzman bilgisiyle ele alınmalıdır.

Karacaot nerede yetişir?

Türkiye'de en çok Karadeniz Bölgesi'nin nemli ve gölgeli ormanlarında, orman kenarlarında ve fındık bahçelerinde yetişir. Yayılışı Kafkasya'ya kadar uzanır.

Karacaot nasıl saklanır?

Çocukların ve hayvanların ulaşamayacağı, yiyeceklerden ayrı bir yerde, üzerinde adı ve zehirli olduğu yazılı, kapalı bir kapta saklanmalıdır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp