Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kara Pelin (Artemisia abrotanum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kara Pelin fotoğraf 1Kara Pelin fotoğraf 2Kara Pelin fotoğraf 3Kara Pelin fotoğraf 4
Fotoğraflar: Paul Harrison, CC BY-SA 4.0 · Leonora (Ellie) Enking from East Preston, United Kingdom, CC BY-SA 2.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Oceancetaceen - Alice Chodura, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kara Pelin

Artemisia abrotanum L.

Diğer adları
Kara pelin, abrotonon (eski Yunanca); İngilizce southernwood, lad's love, old man
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Yapraklı genç dallar ve toprak üstü kısımlar

Kara pelin, pelin otunun yakın akrabası olan, ince kesik yapraklı ve limonumsu-reçinemsi kokulu Artemisia abrotanum bitkisidir. İngilizcede southernwood adıyla bilinen bitki, yüzyıllardır bahçelerde süs ve koku bitkisi olarak yetiştirilir. Aktarlarda kurutulmuş dallar halinde satılır.

Botanik özellikleri

Artemisia abrotanum, 50 santim ile 1 metre arasında boylanan, tabanı odunsu, çok dallı ve çalımsı yapıda çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları gri-yeşil, tüy gibi ince parçalara ayrılmış ve dantel görünümlüdür; ezildiğinde limon ile kâfur arası keskin bir koku verir. Küçük, sarımsı ve gösterişsiz çiçek başları yaz sonunda dal uçlarında salkımlar oluşturur. Serin iklimlerde çoğu zaman çiçek açmadan kalabilir.

Türün kesin doğal yayılışı tartışmalıdır; genellikle Güneydoğu Avrupa ile Batı Asya kökenli olduğu kabul edilir. Uzun süredir kültürde tutulduğundan Avrupa'nın pek çok yerinde bahçelerden kaçmış ya da yerleşmiş olarak görülür. Kuru, iyi süzülen, güneşli toprakları sever ve budamaya iyi dayanır; bu yüzden eski bahçelerde alçak çit bitkisi olarak da kullanılmıştır. Aynı cinsteki Artemisia absinthium yani pelin otu ile karıştırılmaması gerekir.

Tarihçe

Bitki antik çağda abrotonon adıyla tanınıyordu. Dioskorides De Materia Medica'da abrotonon başlığı altında bu bitkiyi anlatır ve yaprağının ince yapısına değinir. Plinius da Naturalis Historia'da abrotonum adıyla bu ot üzerinde durur. Latince bilimsel addaki abrotanum sözcüğü bu eski Yunanca addan gelir.

Orta Çağ ve sonrasında Avrupa'da manastır ve köy bahçelerinin vazgeçilmez kokulu otlarından biri olmuştur. Grieve, A Modern Herbal'da bitkinin İngiltere'deki halk adlarını ve bahçe kültürünü ayrıntılı biçimde anlatır. Fransızcada garde-robe adıyla anılması, dallarının giysi dolaplarına konma geleneğinden kaynaklanır.

Kültürdeki yeri

Kara pelinin en bilinen geleneksel kullanımı, kurutulmuş dallarının giysi dolaplarına ve sandıklara konarak güve ile böceklerin uzak tutulmasıdır. Avrupa'da dallar küçük demetler halinde yün giysilerin arasına yerleştirilirdi. Güçlü kokusu nedeniyle eski dönemlerde kilise ve mahkeme salonlarına götürülen koku demetlerinde de yer aldığı anlatılır.

İngilizcedeki lad's love yani delikanlının aşkı adı, genç erkeklerin sevdiklerine verdikleri çiçek demetlerine bu otu katma geleneğine bağlanır. Old man adı ise bitkinin gri, tüylü görünüşünden gelir. Günümüzde kokulu bahçe bitkisi ve kuru çiçek aranjmanlarının malzemesi olarak sevilmeye devam eder.

Mutfakta

Kara pelin günümüz Türk mutfağında baharat olarak kullanılmaz. Tadı çok acı ve kokusu güçlü olduğundan mutfak kullanımı, tarihte bazı Avrupa ülkelerinde likör ve bira yapımında çeşnilik olarak sınırlı kalmıştır. Pelin cinsinin bazı üyeleri içerdikleri uçucu bileşikler nedeniyle bol miktarda tüketilmeye uygun değildir; bu yüzden bitki yiyecek olarak önerilmez.

Kurutulmuş kara pelin dalları demet halinde ya da ufalanmış olarak, ağzı kapalı bir kutuda veya kâğıt torbada, kuru ve ışık görmeyen bir yerde saklanır. Dolaplara konacak demetler tülbent ya da bez keselere sarılarak kullanılabilir. Kokusu zamanla azaldığı için her mevsim yenilenmesi önerilir.

Sık sorulan sorular

Kara pelin nedir?

Kara pelin, Artemisia abrotanum türüdür. İnce kesik yapraklı, limonumsu-keskin kokulu, çalımsı bir pelin akrabasıdır.

Kara pelin ile pelin otu aynı mıdır?

Hayır. İkisi de Artemisia cinsindendir; pelin otu Artemisia absinthium, kara pelin ise Artemisia abrotanum türüdür. Görünüş ve kokuları birbirinden farklıdır.

Kara pelin ne için kullanılır?

Geleneksel olarak kurutulmuş dalları giysi dolaplarına konarak güveleri uzak tutmak için kullanılır. Ayrıca kokulu bahçe bitkisi olarak yetiştirilir.

Kara pelin nasıl saklanır?

Kurutulmuş dallar ağzı kapalı bir kutuda, kuru ve karanlık bir yerde saklanır. Kokusu zamanla azaldığı için yenilenmesi gerekir.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp