Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Kabak (Cucurbita pepo), Kuzey Amerika kökenli, tek yıllık sürünücü veya çalı biçimli bir sebze bitkisidir. Sakız kabağından süs kabaklarına, çerezlik çekirdeklerden cadılar bayramı kabaklarına kadar çok sayıda çeşidi bulunur. Mutfakta meyvesi ve tohumları değerlendirilir.
Botanik özellikleri
Cucurbita pepo, kabakgiller (Cucurbitaceae) familyasından, tek yıllık, tüylü ve sert dokulu bir bitkidir. Gövdesi çeşide göre yerde sürünür ya da bodur bir çalı oluşturur; yapraklar iri, derin loblu ve kaba tüylüdür. Aynı bitkide ayrı erkek ve dişi çiçekler açılır; büyük, sarı, huni biçimli çiçekler arılar tarafından tozlaştırılır. Meyve botanik olarak bir 'pepo' (kalın kabuklu, etli bir çeşit meyve) olup şekli, rengi ve büyüklüğü çeşitler arasında çok değişir.
Bu tür tek bir bitkiden çok, birbirinden oldukça farklı görünen çeşitlerin toplamıdır: uzun silindirik sakız kabakları (zucchini), yassı ve dilimli patisonlar, turuncu yuvarlak yağ kabakları ve çerezlik çekirdek veren kabuksuz çeşitler aynı türe aittir. Türkiye'de 'bal kabağı' diye bilinen tatlılık kabaklar ise çoğunlukla ayrı bir tür olan Cucurbita moschata'ya dayanır; iki tür halk arasında sık karıştırılır. Bitki sıcağı sever, don görmez ve geniş bir yayılma alanı ister.
Tarihçe
Kabağın atası Orta Amerika ve Kuzey Amerika'dan gelir; arkeolojik buluntular, Cucurbita cinsinin Amerika'da binlerce yıl önce evcilleştirildiğini gösterir ve bu cins, mısır ve fasulyeyle birlikte yerli halkların tarımının temel bitkilerinden biri olmuştur. Kolomb sonrası dönemde Avrupa, Afrika ve Asya'ya yayılmış, kısa sürede yeni coğrafyaların bahçelerine yerleşmiştir. Eski Dünya'nın kendi kabağı ise şişe kabağı (Lagenaria siceraria) olduğundan, iki bitki antik kaynaklarda ve eski adlandırmalarda zaman zaman birbirine karışmıştır.
Linnaeus, türü 1753'te Species Plantarum'da tanımlamıştır. Bugünkü sakız kabağı çeşitlerinin önemli bir bölümü ise 19. yüzyılda Avrupa'da, özellikle İtalya'da seçilip yaygınlaştırılmıştır. Osmanlı ve Anadolu mutfağında kabak, yeni dünyadan gelen sebzeler arasında erken benimsenenlerden biri olmuştur.
Kültürdeki yeri
Kabak, pek çok toplumda bolluğun ve hasadın simgesidir. Kuzey Amerika'da şükran günü sofralarının, Avrupa ve Amerika'da ise cadılar bayramında oyularak yapılan fener kabaklarının vazgeçilmez öğesidir. Türkçede de 'kabak' sözü hem sebzeyi hem de deyimlerde (ör. 'kabak çiçeği gibi açılmak', 'kabak tadı vermek') günlük dili renklendiren bir kavramı anlatır.
Anadolu'da kabak çekirdeği, çerez geleneğinin önemli bir parçasıdır; kurutulmuş, tuzlanmış ve kavrulmuş çekirdekler hem ev hem esnaf ürünüdür. Bazı yörelerde yıllardır kabak kurutma ve saklama yöntemleri sürdürülür; sakız kabağı yaz mutfağının, bal kabağı ise kış sofralarının baş sebzesidir.
Mutfakta
Sakız kabağı mutfakta çok yönlüdür: közlenir, kızartılır, dolma ve mücver yapılır, zeytinyağlı ve etli yemeklerde pişirilir. Çiçekleri de bazı yörelerde pirinçli ya da peynirli iç harçla doldurularak pişirilir. Bal kabağı tatlı olarak (ceviz ve tahinle) ya da çorba, börek ve poğaça iç harcı olarak hazırlanır.
Çekirdekler yıkanıp kurutulduktan sonra tuzlu veya tuzsuz kavrulup çerez olarak sunulur; kabuksuz çeşitlerin içi salata, ekmek ve pastalarda kullanılır. Taze kabak buzdolabında birkaç gün saklanır; kuru çekirdekler ise hava almayan kapta, serin ve kuru yerde, ışıktan uzak tutulmalıdır, çünkü yağlı yapıları zamanla acılaşabilir.
Sık sorulan sorular
Kabak nedir?
Kabak, Cucurbita pepo bitkisinin meyvesi için kullanılan addır; sakız kabağı, patison ve süs kabakları gibi çok sayıda çeşidi vardır.
Latince adı nedir?
Cucurbita pepo L. olup kabakgiller (Cucurbitaceae) familyasındandır.
Kabak nerede yetişir?
Kökeni Amerika'dır; bugün sıcak ve ılıman iklimlerde dünyanın hemen her yerinde, Türkiye'de de geniş alanlarda yetiştirilir.
Kabak çekirdeği nasıl saklanır?
Kurutulmuş çekirdekler hava almayan bir kapta, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press. Linnaeus, C. Species Plantarum, 1753. Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, 1994. FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) bitki ve üretim verileri. Kew, Plants of the World Online (POWO).