Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Ihlamur (Tilia) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Ihlamur fotoğraf 1Ihlamur fotoğraf 2Ihlamur fotoğraf 3Ihlamur fotoğraf 4Ihlamur fotoğraf 5Ihlamur fotoğraf 6
Fotoğraflar: Danny Steven S., CC BY-SA 3.0 · Rillke, CC BY-SA 3.0 · KaiBorgeest, CC BY-SA 4.0 · Jean-Pol GRANDMONT, CC BY 3.0 · Bruce Marlin, CC BY 3.0 · Uoaei1, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ihlamur

Tilia spp. (Tilia platyphyllos Scop.; Tilia cordata Mill.; Tilia argentea Desf. ex DC. = T. tomentosa Moench; Tilia rubra DC. subsp. caucasica (Rupr.) V.Engler)

Diğer adları
Ihlamur ağacı; İngilizce: linden, lime tree, basswood
Familya
Malvaceae (Ebegümecigiller; eski sınıflandırmada Tiliaceae, Ihlamurgiller)
Kullanılan kısım
Çiçek (yaprağımsı brakte ile birlikte), yaprak

Ihlamur, Tilia cinsine ait, serin iklimlerin yaygın park ve orman ağaçlarının ortak adıdır. Türkiye'de yaz başında açan, kokulu çiçek kümeleri toplanıp kurutularak yaprak çayı biçiminde demlenir; bu kültür Anadolu'da kuşaklardır sürmektedir.

Botanik özellikleri

Tilia cinsi, geniş ve yuvarlak tepeli, 20-30 metreye ulaşabilen yaprak döken ağaçlardan oluşur. Yapraklar genellikle geniş yumurtamsı, tabanı derin girintili ve kenarı dişlidir; alt yüzü türlere göre tüysüz, tüylü ya da gümüşi renkte olabilir. Çiçekler, uzun bir sapın yarısına kadar kaynaşmış, dilimsi, soluk renkli bir bölmeye (brakte) bağlı olarak sarkık demetler halinde açar; çiçekler beş taç yapraklı, sarımsı beyaz ve güçlü kokuludur.

Türkiye'de yetişen başlıca türler Tilia platyphyllos Scop. (büyük yapraklı ıhlamur), Tilia cordata Mill. (küçük yapraklı ıhlamur), Tilia argentea Desf. ex DC. (gümüşi ıhlamur, T. tomentosa Moench ile eş adlı) ve Kuzeydoğu Anadolu'da bulunan Tilia rubra DC. subsp. caucasica (Rupr.) V.Engler'dir. Türler arasında kolayca melezlenme görüldüğü için tür ayrımı zor olabilir. Meyve, küçük, yuvarlak ve tüylü bir fındıksı kapsüldür.

Tarihçe

Ihlamur, antik Yunan ve Roma kaynaklarında philyra ve tilia adlarıyla geçer. Dioskorides De Materia Medica'da ağacı tanıtır; Plinius ise Naturalis Historia'da odunun ve ağacın bazı kullanımlarından söz eder. Ihlamurun lifli iç kabuğu (bast) eski çağlarda ip, hasır ve yazı malzemesi olarak değerlendirilmiş, ismindeki Tilia sözcüğü de Latinceden günümüz botanik adlandırmasına geçmiştir.

Kuzey ve Orta Avrupa'da ıhlamur, köy meydanlarının ve mahkeme ağaçlarının geleneksel türü olmuştur; Alman ve Slav halk kültüründe sevgi ve adaletle ilişkilendirilen ağaçlar arasında yer alır. Osmanlı döneminde ıhlamur çayı saray ve konak sofralarında rağbet görmüş, İstanbul'daki Ihlamur Kasrı ve Ihlamurdere gibi yer adları ağacın kente verdiği adı bugüne taşımıştır. Grieve A Modern Herbal'de Lime tree adıyla ayrıntılı biçimde ele alınır.

Kültürdeki yeri

Ihlamur ağaçları nemli, derin ve kireçce zengin toprakları, serin ve ılıman iklimleri sever; gölgeye dayanıklıdır ve yüzyıllarca yaşayabilir. Türkiye'de Marmara, Ege, Karadeniz ve İç Anadolu'nun serin bölgelerinde hem doğal hem de dikilmiş ağaçlar bulunur. Çiçeklenme genellikle haziran ve temmuzda gerçekleşir ve yoğun bir bal arısı otlağı oluşturur.

Çiçekler, brakteleriyle birlikte tam açmadan veya açtığı ilk günlerde, kuru bir havada toplanır. Toplama, ağaçlara zarar vermeden elle ve ölçülü biçimde yapılmalıdır. Kurutma gölgede, havadar bir yerde yapılır; böylece renk ve koku korunur. Ağacın odunu hafif ve yumuşak olduğu için oyma, heykel ve müzik aleti yapımında tercih edilir.

Mutfakta

Kurutulmuş ıhlamur çiçeği ve brakteleri, kaynar suyla demlenerek yaprak çayı olarak içilir; Türkiye'de kış aylarında en sevilen bitki çaylarından biridir. Çay, tek başına içildiği gibi bal, limon ya da diğer bitkilerle de hazırlanır. Ihlamur balı, ıhlamur ağaçlarının nektarından arılar tarafından üretilir ve açık renkli, kendine özgü kokulu bir bal türü olarak bilinir. Bazı yörelerde çiçekler şurup ya da likör yapımında da kullanılır.

Kurutulmuş ıhlamur, ışıktan ve nemden uzak, kapalı cam kavanoz ya da kağıt ambalajda serin yerde saklanır. Koku zamanla uçucu olduğu için bir yıl içinde tüketilmesi uygundur. Nemlenen ve rengi kahverengiye dönen çiçekler kullanılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Ihlamur nedir?

Ihlamur, Tilia cinsindeki ağaçların ortak adıdır. Çiçekleri ve brakteleri kurutularak yaprak çayı olarak demlenir.

Ihlamurun Latince adı nedir?

Cinsin adı Tilia'dır. Türkiye'de en bilinen türler Tilia platyphyllos, Tilia cordata, Tilia argentea ve Tilia rubra subsp. caucasica'dır.

Ihlamur nerede yetişir?

Serin ve nemli iklimleri sever; Marmara, Ege, Karadeniz ve İç Anadolu'nun serin yörelerinde doğal ve dikilmiş ağaçlar halinde bulunur.

Ihlamur nasıl saklanır?

Kurutulmuş ıhlamur, nemden ve ışıktan uzak, kapalı bir kavanozda ya da kağıt ambalajda serin yerde saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 (Lime tree)
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew, Plants of the World Online (POWO), Tilia

WhatsApp