Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

İğde (Elaeagnus angustifolia) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
İğde fotoğraf 1İğde fotoğraf 2İğde fotoğraf 3İğde fotoğraf 4İğde fotoğraf 5İğde fotoğraf 6
Fotoğraflar: Thayne Tuason, CC BY-SA 4.0 · Dinnye, CC BY-SA 3.0 · Walter Siegmund (talk), CC BY-SA 4.0 · Katrin Schneider / korina.info, CC BY-SA 4.0 · Luis Fernández García, CC BY-SA 4.0 · Mykola Swarnyk, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

İğde

Elaeagnus angustifolia L.

Diğer adları
İğde ağacı, ığda, igde; İngilizce: Russian olive, oleaster
Familya
Elaeagnaceae (İğdegiller)
Kullanılan kısım
Meyvesi (kurutulmuş), çiçeği ve çekirdeği

İğde (Elaeagnus angustifolia L.), gümüşi yapraklı, kokulu çiçekli, küçük bir ağaç ya da çalıdır. Meyvesi un gibi kuru ve tatlımsı olduğu için Anadolu'da çocukluk anılarıyla anılır, kurutularak da değerlendirilir. Sitede iğde yağı ayrı kart olarak yer alır: igde-yagi.

Botanik özellikleri

İğde, Elaeagnaceae familyasından, yaklaşık beş ile on metre boyuna ulaşan, dalları bazen dikenli, yaprak döken bir ağaçtır. Dar mızrak biçimli yaprakları üst yüzde soluk yeşil, alt yüzde gümüşi renktedir; bunun nedeni pulsu tüylerle kaplı olmalarıdır. Hafif sarımsı, çok kokulu küçük çiçekleri bahar sonunda açar ve yoğun bir koku yayar.

Meyvesi kırmızımsı kahverengi, tek çekirdekli, ince kabuklu ve unsu dokulu bir sert çekirdeklidir. Tür, Güneybatı Asya ve Avrupa'nın güney bölgelerinde doğal olarak bulunur; kurağa, tuzluluğa ve soğuğa dayanıklı olduğu için Anadolu'da bahçe, yol kenarı ve dere boylarında yaygın biçimde yetişir. Elaeagnus cinsinin adı Yunanca 'elaia' (zeytin) sözcüğünden türemiştir; meyvesinin zeytine benzemesine işaret eder.

Tarihçe

İğde, Anadolu ve İran coğrafyasında çok eski zamanlardan beri bilinen, bahçe ağacı olarak yetiştirilen bir türdür. Cins adı Yunanca 'elaia' (zeytin) ve 'agnos' (saf, kutsal) sözcüklerinin birleşiminden geldiği öne sürülür. Antik kaynaklarda aynı bitkinin kesin olarak tanınıp tanınmadığı konusunda görüşler farklıdır, bu nedenle kesin bir atıf yapmak doğru olmaz.

Osmanlı ve sonrası Türkiye'de iğde, kentlerin yol kenarlarında ve avlularında yetiştirilen, kokusu ile ünlü bir ağaç olarak yaygındır. Kuşaktan kuşağa aktarılan 'iğde kokusu' ifadesi, edebiyatta ve halk dilinde baharın simgelerinden biri sayılır. Ağaç yer yer süs ve gölge ağacı, yer yer de toprak tutucu bitki olarak dikilmiştir.

Kültürdeki yeri

İğde çiçeğinin yoğun kokusu Anadolu'da ilkbahar ve yaz başının haberi olarak anılır; birçok şiir, türkü ve anı bu kokuya gönderme yapar. Eski mahallelerde iğde ağacı avlu ve bahçe kültürünün bir parçasıdır, çocuklar ağacın meyvelerini topladığı için çocukluk anılarıyla özdeşleşmiştir. Bazı yörelerde meyve kurutulup kışlık olarak saklanır.

Bitkinin ağır ve sert odunu, geçmişte basit el işlerinde kullanılmıştır. Kurak ve tuzlu topraklarda yetişebildiği için orta Anadolu'da ağaçlandırmalarda ve rüzgâr perdesi olarak dikilmesi yaygındır. Aynı zamanda arıların sevdiği, bal için nektar sağlayan bir ağaçtır.

Mutfakta

İğde meyvesi olgunlaşınca taze olarak çerez gibi yenir; unsu, tatlımsı ve hafif buruk bir lezzeti vardır. Kurutulmuş meyve, kuru yemiş karışımlarında, komposto ve hoşafta kullanılır; bazı yörelerde öğütülerek un gibi de değerlendirilir. Çiçekleri ise kokusu nedeniyle ev kokulandırmada ve şerbet gibi geleneksel içeceklerin hazırlanmasında anılır.

Taze meyve çabuk bozulur, bu nedenle kısa sürede tüketilmeli ya da kurutulmalıdır. Kurutulmuş iğde ışık ve nemden uzak, hava almayan bir kapta, serin yerde saklanır. Çekirdekler sert olduğundan yemeden önce çıkarılması gerekir.

Sık sorulan sorular

İğde nedir?

İğde, Elaeagnus angustifolia L. adlı, gümüşi yapraklı, kokulu çiçekli ve unsu meyveli küçük bir ağaçtır.

İğdenin Latince adı nedir?

Elaeagnus angustifolia L.; familyası Elaeagnaceae (İğdegiller)'dir.

İğde nerede yetişir?

Kurağa ve tuzluluğa dayanıklıdır; Anadolu'da bahçe, yol kenarı ve dere boylarında yaygın olarak yetişir.

İğde nasıl saklanır?

Taze meyve çabuk bozulur; kurutulmuş meyve serin, kuru ve kapalı bir kapta saklanır.

Kaynaklar

Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Mabberley, D. J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew Science, Plants of the World Online (POWO), Elaeagnus angustifolia L.

WhatsApp