Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Hurma (Phoenix dactylifera) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Hurma fotoğraf 1Hurma fotoğraf 2Hurma fotoğraf 3Hurma fotoğraf 4Hurma fotoğraf 5Hurma fotoğraf 6
Fotoğraflar: Samsule2, CC BY-SA 4.0 · Samsule2, CC BY-SA 4.0 · Ranjith-chemmad, CC BY-SA 4.0 · Daderot, CC0 · ImagePerson, CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Hurma

Phoenix dactylifera L.

Diğer adları
Hurma ağacı, hurma palmiyesi, tarak (kuru meyve salkımı için yöresel); İngilizce: date palm, date
Familya
Arecaceae (Palmiyegiller)
Kullanılan kısım
Meyve (hurma), meyvenin çekirdeği

Hurma, Phoenix dactylifera L. adıyla bilinen, sıcak ve kurak bölgelerde yetişen uzun boylu bir palmiyenin tatlı meyvesidir. Binlerce yıldır Orta Doğu ve Kuzey Afrika sofralarının vazgeçilmezi olan hurma, Ramazan iftarlarıyla da Türkiye mutfağında özel bir yere sahiptir.

Botanik özellikleri

Phoenix dactylifera L., 20-30 metreye ulaşabilen, tek gövdeli ya da dipten sürgün veren bir palmiyedir. Gövdenin tepesinde tüysü (pennat) yapıda, 3-6 metre uzunluğunda, mavimsi yeşil yapraklar taç oluşturur; yaprak eksenindeki alt yaprakçıklar sivri dikenlere dönüşmüştür. Bitki ikievcikli (diyoik) olup erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde bulunur; kültürde dişi palmiyelerin çiçekleri genellikle erkek çiçek tozuyla elle tozlaştırılır.

Meyve, tek çekirdekli ve uzun biçimli bir üzümsü meyvedir (bakkadır); olgunlaştıkça sarıdan kahverengiye ya da koyu kırmızıya dönen etli kısmı şekerce zengindir. Çekirdek uzunlamasına bir oluk taşır ve oldukça serttir. Türün doğal yayılışı kesin olarak bilinmez; Basra Körfezi çevresi, Mezopotamya ve Kuzey Afrika vahaları kökeni olarak anılır. Türkiye florasında Phoenix cinsinin doğal temsilcisi Datça ve Bozburun yarımadalarında yetişen Girit hurması, yani Phoenix theophrasti W.Greuter'dir; yemeklik hurma ise büyük oranda ithaldir.

Tarihçe

Hurma, insanlığın en eski kültür bitkilerinden biridir; Mezopotamya, Mısır ve Arabistan yarımadasındaki yerleşimlerde hurma kültürünün çok eski çağlara uzandığı bilinir. Hurma palmiyesi antik dönemde bereketin ve zaferin simgesi sayılmış, Akdeniz dünyasının resim ve kabartmalarında sık sık yer almıştır. Plinius Naturalis Historia adlı eserinde hurmanın çeşitlerini ve yetiştirildiği bölgeleri uzun uzun anlatır; Dioskorides de De Materia Medica'da palmiyeyi ve meyvesini tanıtır.

Phoenix cinsinin adı, eski Yunanca kaynaklarda Fenikelilerle ya da hurmanın kendisiyle ilişkilendirilen sözcükten gelir; tür adı dactylifera ise parmak taşıyan anlamındadır ve meyvenin parmağa benzeyen biçimine gönderme yapar. Arap dünyasında hurma, hem gündelik beslenmenin hem de konukseverlik geleneğinin merkezinde yer almıştır. Hurma kültürü zamanla Kuzey Afrika'dan İspanya'ya, daha sonra da Yeni Dünya'ya yayılmıştır.

Kültürdeki yeri

Hurma palmiyesi sıcak, çok güneşli ve yağışı az iklimleri sever; kökleri yeraltı suyuna ulaşabildiği sürece kuraklığa ve yüksek sıcaklıklara dayanır. Meyvenin düzgün olgunlaşması için uzun, sıcak ve kuru bir yaz gerekir; olgunlaşma döneminde yağmur ürünü bozabilir. Bu nedenle ticari üretim Mısır, İran, Irak, Suudi Arabistan, Cezayir ve Tunus gibi ülkelerde yoğunlaşır. Çoğaltma genellikle ana bitkinin dibinden çıkan sürgünlerle yapılır, çünkü çekirdekten gelen bitkiler anaya benzemeyebilir.

Hurmada meyve hasadı çoğunlukla salkımların elle kesilmesiyle olur. Meyve olgunluk evrelerine göre taze, yarı kuru ya da kuru olarak pazarlanır. Medjool, Deglet Nour ve Halawi gibi çeşitler dünya ticaretinde öne çıkar. Palmiyenin yaprakları sepet, hasır ve çatı örtüsü yapımında, lifleri ip yapımında kullanılmıştır.

Mutfakta

Hurma, Orta Doğu ve Kuzey Afrika mutfağında doğal bir tatlandırıcı olarak çok yönlü kullanılır. Çekirdeği çıkarılıp içi ceviz, badem ya da tahinle doldurulur; kek, kurabiye, tatlı hamurları ve sütlü içeceklerle birlikte pişirilir. Hurma şurubu (pekmezi) bazı bölgelerde bal ya da pekmez yerine kahvaltı sofralarında yer alır. Türkiye'de özellikle Ramazan ayında iftar sofralarının başlangıç lezzeti olarak bilinir.

Kuru hurma serin, kuru ve kapalı bir kapta, doğrudan güneş ışığından uzakta saklanır. Daha uzun süre bekletilecekse buzdolabında hava almayan bir kutuda tutulması meyvenin yumuşaklığını korur. Nemli ortamda küf ve fermantasyon riski vardır; ambalaj açıldıktan sonra kısa sürede tüketilmesi önerilir. Çekirdekler bazı yörelerde kavrularak kahve benzeri bir içecek için kullanılmıştır, ancak yaygın bir mutfak uygulaması değildir.

Sık sorulan sorular

Hurma nedir?

Hurma, Phoenix dactylifera L. adlı palmiyenin tatlı, tek çekirdekli meyvesidir. Taze ya da kurutulmuş olarak satılır ve özellikle Orta Doğu mutfağında yaygın kullanılır.

Hurmanın Latince adı nedir?

Latince adı Phoenix dactylifera L.'dir. Tür adı dactylifera, parmak taşıyan anlamına gelir.

Hurma nerede yetişir?

Sıcak, güneşli ve kurak iklimlerde yetişir. Başlıca üretici ülkeler Mısır, İran, Irak, Suudi Arabistan ve Kuzey Afrika ülkeleridir.

Hurma nasıl saklanır?

Serin, kuru ve kapalı bir kapta, ışıktan uzakta saklanır. Uzun süre için buzdolabında hava almayan bir kutu uygundur.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (palmiyeler ve hurma bölümleri)
Dioskorides, De Materia Medica
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
FAO, Date palm cultivation (FAO Plant Production and Protection Papers)
Kew, Plants of the World Online (POWO), Phoenix dactylifera

WhatsApp