Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Üç renkli menekşe, hercai menekşe, hercai; İngilizce: wild pansy, field pansy, Johnny-jump-up
Familya
Violaceae (Menekşegiller)
Kullanılan kısım
Çiçekli toprak üstü kısmı (kurutulmuş ot)
Hercai menekşe (Viola tricolor L.), çiçeklerinde mor, sarı ve beyaz renkleri bir arada taşıyan, küçük boylu, bir ya da iki yıllık bir otsu bitkidir. Bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilen iri çiçekli pansyelerin atası sayılan türlerden biridir. Adını, aynı çiçekteki renklerin 'hercai' yani kararsız görünmesinden alır.
Botanik özellikleri
Hercai menekşe, genellikle 10 ile 30 santimetre boyunda, dağınık dallanan, otsu bir bitkidir. Alt yapraklar yumurtamsı ya da üçgenimsi, kenarları yuvarlak dişli; üst yapraklar ise daha uzun ve mızraksıdır. Yaprak saplarının dibinde, yaprağı andıran, derin parçalı kulakçıklar bulunur; bu kulakçıklar türün tanınmasında kullanılan önemli ayırt edici özelliklerdendir.
Çiçekler tek tek uzun saplar üzerinde açılır; yaklaşık 1 ile 3 santimetre çapındadır ve beş taç yaprağı vardır. İki üst taç yaprağı çoğunlukla mor, yan yapraklar mor ya da beyazımsı, alt yaprak ise sarı çizgili ve genellikle daha açık renklidir; bu renk karışımından türün 'tricolor' (üç renkli) adı gelir. Bitki Menekşegiller (Violaceae) içinde Viola cinsinde yer alır ve çayırlarda, tarla kenarlarında, orman açıklıklarında yetişir.
Tarihçe
Avrupa'da kır pansyesi olarak bilinen bu çiçek, edebiyatta da iz bırakmıştır; Shakespeare'in A Midsummer Night's Dream oyununda 'love-in-idleness' adıyla anılan çiçeğin, pansy yani hercai menekşe olduğu yorumu yaygındır. Pansy sözcüğü, Fransızca 'pensée' (düşünce) sözcüğünden gelir; çiçeğin hafif öne eğilmiş duruşu bir düşünceye dalmış yüzü anımsattığı için bu ad verilmiştir. Türkçedeki 'hercai' sözcüğü ise çiçekteki renklerin sanki karar veremiyormuş gibi birbirine karışmasına gönderme yapar.
19. yüzyılın başında İngiltere'de bahçıvanlar, Viola tricolor ile Viola lutea ve diğer yabani menekşe türlerini melezleyerek iri ve gösterişli çiçekli çeşitler geliştirmeye başlamıştır. Günümüzde bahçelerde yaygın olarak görülen, Viola × wittrockiana adıyla bilinen bahçe pansyeleri bu çalışmaların ürünüdür. Yabani hercai menekşe ise hâlâ doğada kendiliğinden yetişen, küçük ve narin bir tür olarak varlığını sürdürmektedir.
Kültürdeki yeri
Hercai menekşe, serin ve nemli iklimleri sever; ilkbaharın erken günlerinden yaz başına kadar çiçek açar, sıcak yaz aylarında ise çoğu zaman toprağın üstünden çekilir. Kendi tohumunu saçarak çoğalır, bu nedenle bir kez yerleştiği bahçede her yıl yeniden çıkabilir. Doğal yayılışı Avrupa ve Batı Asya'dır; Türkiye'de özellikle kuzey ve dağlık kesimlerin çayırlarında görülür.
Bahçecilikte hercai menekşe, saksı, balkon kasası ve mezar çiçeği olarak çok kullanılır; renk çeşitliliği nedeniyle Türkiye'de de sonbahar ve ilkbahar süs bitkileri arasında önemli bir yer tutar. Halk arasında kır çiçeği buketlerinde ve çocuk oyunlarında da sevilen bir çiçektir. Aktarlarda ise kurutulmuş çiçekli otu satılır; bu sayfadaki bilgi yalnızca botanik ve kültür amaçlıdır.
Mutfakta
Hercai menekşenin çiçekleri, aşçılıkta daha çok süs amacıyla kullanılır; salata tabaklarını, pasta ve tatlı yüzeylerini renklendirmek, buzlu içecek kalıplarına koymak ya da şekerlemeye çevirmek bunlardan bazılarıdır. Çiçek lezzet olarak çok belirgin değildir; asıl değeri görünümüdür. Yenebilir çiçek olarak kullanılacaksa mutlaka kimyasal uygulama yapılmamış, temiz bir kaynaktan alınmalıdır.
Aktarlarda satılan kurutulmuş otu, serin, kuru ve ışık almayan bir yerde, kapalı bir cam kavanoz ya da koli içinde saklanır. Nemden korunması renk ve kokunun kaybolmasını geciktirir. Kurutulmuş çiçekler zamanla solar; bu nedenle ambalaj üzerindeki tarihe dikkat etmek gerekir.
Sık sorulan sorular
Hercai menekşe nedir?
Hercai menekşe (Viola tricolor L.), mor, sarı ve beyaz renkleri bir arada taşıyan küçük çiçekli, bir ya da iki yıllık bir bitkidir. Bahçe pansyelerinin atalarından biri olarak kabul edilir.
Latince adı nedir?
Latince adı Viola tricolor L.'dir; 'tricolor' sözcüğü 'üç renkli' anlamına gelir.
Nerede yetişir?
Avrupa ve Batı Asya'da çayırlarda, tarla kenarlarında ve orman açıklıklarında yetişir; Türkiye'de daha çok serin ve nemli bölgelerde görülür.
Nasıl saklanır?
Kurutulmuş çiçekli ot, serin, kuru ve ışıksız bir yerde, hava almayan kapalı bir kapta saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Shakespeare, W., A Midsummer Night's Dream Kew Plants of the World Online (POWO), Viola tricolor