Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Hasır otu (Typha domingensis Pers.), göl, bataklık ve akarsu kıyılarında yetişen, boyu üç dört metreyi bulan çok yıllık bir sulak alan bitkisidir. Uzun, şerit gibi yapraklarıyla yüzyıllardır hasır, sepet ve sazdan örgü işlerinde kullanılmıştır.
Botanik özellikleri
Typha domingensis, rizomla yayılan, çok yıllık ve dik gövdeli bir su kenarı bitkisidir. Boyu üç, bazı koşullarda dört metreye ulaşabilir. Yapraklar uzun, düz, dar şerit biçiminde ve süngerimsi dokuludur; gövdeyi saran yaprak kınları birbirine geçer. Çiçek kurulu, gövdenin ucunda silindir biçimli, esmer renkli bir başak oluşturur; üstteki erkek ve alttaki dişi çiçek bölümleri bu türde çoğu zaman birbirinden belirgin bir boşlukla ayrılır.
Bu özellik, aynı cinsin geniş yapraklı türü Typha latifolia'dan ayırt etmede kullanılır. Olgun dişi başak çok sayıda, tüylü ve rüzgarla savrulan küçük meyve taşır. Typhaceae familyası tek cinslidir (Typha) ve tür dünyanın sıcak bölgelerinde geniş yayılış gösterir. Türkiye'de göl, delta ve nehir kıyılarındaki sazlıklarda yaygındır.
Tarihçe
Hasır otu ve akrabaları, insanlığın sazlık bölgelerinde yaşadığı çağlardan beri yaprak ve gövdesi nedeniyle değerlendirilen bitkiler arasındadır. Dioskorides De Materia Medica eserinde sazlık bitkilerinden söz eder; Plinius da Naturalis Historia'da sazları ve bataklık bitkilerini ayrı başlıklarda anar. Antik Mısır ve Akdeniz uygarlıklarında sazdan yapılan hasır, sepet ve kayıkların varlığı arkeolojik buluntularla bilinir.
Anadolu'da hasır örgücülüğü, özellikle Marmara, Ege ve Karadeniz kıyısındaki göl çevrelerinde ve sazlık köylerinde kuşaktan kuşağa aktarılan bir el sanatıdır. Baytop'un sözlüğü saz, kofa ve benzeri halk adlarının bölgeden bölgeye değiştiğini gösterir. Bu yüzden Typha cinsi türleri halk arasında sıkça birbirine karıştırılır.
Kültürdeki yeri
Hasır otu, durgun ya da yavaş akan sığ suların, taban çamurlu ve besin zengini sulak alanlarında doğal olarak yayılır. Rizomlarıyla yoğun, kapalı sazlıklar oluşturur ve kıyı çizgisinin korunmasında, su kuşlarına barınak sağlayan sulak alan ekosisteminde önemli bir rol oynar. Kontrolsüz yayıldığında sulak alan açıklıklarını daraltabilir; bu yüzden bazı yerlerde tür yönetimi yapılır.
Hasır yapımı için yapraklar yaz sonunda, tam boyuna ulaştıklarında biçilir, güneşte ve açık havada kurutulur. Kuru yapraklar kullanılmadan önce ıslatılıp yumuşatılır ve bu sayede kırılmadan örülebilir. Hasırlar, sepetler, sandalye oturakları ve zemin örtüleri bu yolla elde edilir.
Mutfakta
Hasır otu Türk mutfağında bilinen bir baharat ya da gıda bitkisi değildir; bu sayfada bir mutfak kullanımı önerilmemektedir. Bitki daha çok el sanatları, hasır ve sepet örgüsü ve dekoratif amaçlı olarak değerlendirilir. Çiçek başaklarının kurutularak kuru çiçek aranjmanlarında kullanılması yaygındır.
Kurutulmuş yaprak ve başaklar nem ve küften uzak, havadar ve kuru bir yerde saklanır. Nemli ortamda yapraklar kararır ve küflenir. Dekoratif başaklar tüylü tohumlarını savurabileceğinden, kuru aranjmanlarda dikkatli tutulmalıdır. Doğal sulak alanlardan toplama yaparken yerel koruma kurallarına ve izinlere uyulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Hasır otu nedir?
Hasır otu, sulak alanlarda yetişen, yapraklarından hasır örülen uzun boylu bir bitkidir. Yaygın Türkçe adları saz ve kofadır.
Hasır otunun Latince adı nedir?
Latince adı Typha domingensis Pers.'tür. Typhaceae (hasırotugiller) familyasındandır.
Hasır otu nerede yetişir?
Göl, bataklık, delta ve akarsu kıyılarındaki sığ, durgun sularda yetişir. Türkiye'de sazlık alanlarda yaygındır.
Hasır otu yaprağı nasıl saklanır?
Kurutulmuş yapraklar nem ve küften uzak, havadar ve kuru bir yerde saklanır. Örülmeden önce ıslatılarak yumuşatılır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew Plants of the World Online (POWO), Typha domingensis