Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
ak hardal, Beyaz hardal, sarı hardal, hardal otu; İngilizce: white mustard, yellow mustard
Familya
Brassicaceae (Turpgiller)
Kullanılan kısım
Tohum
Hardal (Sinapis alba L.), sarı çiçekli, tek yıllık bir turpgil bitkisidir; kırık beyaz-sarı renkli, yuvarlak tohumları dünyanın en eski baharatları arasındadır. Salamura, sos ve hazır hardal yapımında yaygın olarak kullanılır.
Botanik özellikleri
Sinapis alba, boyu bir metreye kadar çıkabilen, tek yıllık, dik gövdeli ve kıllı bir otsu bitkidir. Yapraklar tüylü ve derince loblu ya da parçalıdır. Parlak sarı, dört taçyapraklı çiçekler Brassicaceae familyasının tipik haç biçimini gösterir ve sapların uçlarında salkımlar halinde açılır. Meyve, uzun gagalı, tüylü bir silik ya da kapsüldür ve içinde birkaç küresel, açık sarı tohum taşır.
Tohumlar yaklaşık iki üç milimetre çapındadır ve kara hardalın (Brassica nigra) daha küçük, koyu kahverengi tohumlarından kolayca ayrılır. Üçüncü bir tür olan kahverengi ya da Sarepta hardalı (Brassica juncea) da ticarette yer alır. Flora of Turkey kaynaklarına göre Sinapis alba ülkemizde doğal olarak, tarla kenarlarında ve ekili alanlarda görülür.
Tarihçe
Hardal, insanlık tarihinin en eski baharat ve yağ bitkilerinden biridir. Hardal adı Latince mustum ardens, yani yanan şıra ifadesinden türetilen Eski Fransızca moustarde sözcüğüne dayandırılır; çünkü Roma döneminde öğütülmüş tohumlar henüz fermente olmamış üzüm şırasıyla karıştırılıyordu. Plinius Naturalis Historia'da hardalı (sinapi) ayrıntılı olarak anar ve Dioskorides de De Materia Medica'da bitkiden söz eder.
Ortaçağ Avrupa'sında özellikle Fransa'nın Dijon bölgesi hardal üretimiyle ün kazanmıştır. Türkçede hardal sözcüğünün Farsçadan geldiği belirtilir. Aynı ailenin kara hardal türü ve ondan yapılan hardal yağı da ayrı bir konudur; sitemizde hardal yağı için ayrı bir hardal-yagi kartı vardır.
Kültürdeki yeri
Hardal serin iklimi sever; ilkbaharda ekilir ve hızlı gelişir. Ekim ile hasat arasındaki süre çoğu kez iki üç ay kadardır. Orta ağırlıkta, iyi süzülen topraklarda iyi sonuç verir. Tarımda ayrıca yeşil gübre ve örtü bitkisi olarak da değerlendirilir. Tohumlar silikler olgunlaşıp sararınca hasat edilir; erken hasat edilmezse silikler çatlayıp tohum döker.
Hasattan sonra tohumlar kurutulur, temizlenir ve ambalajlanır. Dünya hardal üretiminin büyük bölümü Kanada, Nepal ve Rusya gibi ülkelerde yapılır; Türkiye'de de tarımı yapılmaktadır. Tohumlar aktarlarda bütün ya da öğütülmüş olarak satılır.
Mutfakta
Sarı hardal tohumları, turşu, salamura ve et suyu pişirmelerinde bütün halde kullanılır; öğütülmüş toz ise sos, mayonez ve baharat karışımlarına katılır. Hazır hardal, öğütülmüş tohumun sirke, su, tuz ve baharatla yoğrulmasıyla elde edilir. Sarı hardalın aroması beyaz hardalın hafif, keskin ve acımsı karakterine sahiptir; kara hardal ise daha sert ve yakıcı bir kokuya sahiptir. Hardal yağı için hardal-yagi kartına bakılabilir.
Bütün tohumlar ışık ve nemden uzak, kapalı bir kavanozda uzun süre saklanır; toz hardal ise zamanla aromasını yitirir. Hazır hardal açıldıktan sonra buzdolabında muhafaza edilir ve üzerindeki etiket bilgisine uyulur. Nemli ortamda tohumlar küflenebileceğinden, kavanozun kuru olmasına dikkat edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Hardal nedir?
Hardal, Brassicaceae (turpgiller) familyasından bir bitkidir. Baharat olarak kullanılan sarımsı tohumları Sinapis alba türüne aittir.
Hardalın Latince adı nedir?
Beyaz ya da sarı hardalın Latince adı Sinapis alba L.'dir; eski kaynaklarda Brassica alba adıyla da geçer. Kara hardal Brassica nigra'dır.
Hardal nerede yetişir?
Serin iklimi sever, ilkbaharda ekilir. Türkiye'de tarla kenarlarında yabani olarak görülebildiği gibi tarımı da yapılır.
Hardal tohumu nasıl saklanır?
Bütün tohumlar ışıktan ve nemden uzakta, ağzı kapalı bir kavanozda uzun süre saklanır. Öğütülmüş hardal toz daha kısa sürede aromasını yitirir.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia Dioskorides, De Materia Medica Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew Plants of the World Online (POWO), Sinapis alba