Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Centella asiatica (L.) Urb. (syn. Hydrocotyle asiatica L.)
Diğer adları
Kaplan otu; İngilizce: Indian pennywort, Asiatic pennywort, tiger grass; Sinhala dili: gotu kola; Vietnamca: rau má; Tayca: bua bok
Familya
Apiaceae (Maydanozgiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve sap (taze ya da kurutulmuş)
Gotu kola (Centella asiatica (L.) Urb.), tropik ve subtropik bölgelerin nemli ortamlarında yerde sürünerek yayılan, böbrek biçimli yapraklara sahip küçük bir otsu bitkidir. Sri Lanka, Hindistan, Vietnam, Tayland ve Endonezya gibi ülkelerin mutfağında salata, sambol ve serinletici içecek hazırlamak için taze yaprakları kullanılır. Bu sayfa yalnızca botanik ve mutfak kültürünü anlatır.
Botanik özellikleri
Centella asiatica, ince, yatay uzanan ve boğumlarından kök salan stolonlarla yayılan çok yıllık bir bitkidir. Uzun saplı yaprakları yuvarlak ya da böbrek biçimli, kenarları hafifçe dişli ve yüzeyi parlak yeşildir. Yapraklar boğumlardan demetler halinde çıkar ve bitki yerde yoğun bir örtü oluşturur.
Çiçekleri çok küçük, pembemsi-kırmızı ya da beyazımsı renkte olup yapraklar arasında, kısa saplı ve az çiçekli şemsiyeler hâlinde açar. Meyveler küçük ve yassıdır. Tür, sulak çayırlarda, hendek kenarlarında, pirinç tarlası çevrelerinde ve nemli, gölgeli yerlerde bulunur; dünyanın tropik ve ılıman kesimlerine yayılmıştır. Türkiye florasında doğal bir tür olarak yer almaz.
Tarihçe
Tür adı asiatica, bitkinin Asya kökenli bir tür olarak ilk kez tanımlanmasına dayanır. Linnaeus türü Hydrocotyle asiatica adıyla 1753'te yayımlamış, sonraki dönemde Urban tarafından Centella cinsine aktarılmıştır. Bu nedenle kaynaklarda eş ad olarak her iki adın da geçtiğini görmek mümkündür.
Sinhala dilindeki gotu kola adı, koni biçimli anlamına gelen gotu ile yaprak anlamındaki kola sözcüklerinden oluşur ve Sri Lanka'daki mutfak geleneğini yansıtır. Bitki Güney ve Güneydoğu Asya'nın çeşitli ülkelerinde yüzyıllardır sebze olarak toplanmakta ve ev bahçelerinde yetiştirilmektedir; ancak kesin tarihlere ilişkin ayrıntılar bölgesel kaynaklara göre değişir.
Kültürdeki yeri
Sri Lanka'da gotu kola, sabah kahvaltılarında hindistan cevizi ve limonla hazırlanan gotukola sambol ile mallung adlı yeşillik yemeğinde kullanılan günlük bir sebzedir. Vietnam'da rau má, taze sıkılıp şekerle ve buzla servis edilen serinletici bir içeceğin ana maddesidir. Tayland'da ve Malezya'da yaprakları ulam adı verilen çiğ salatalarda yer alır.
Hasat edilen bitki, sulak alanlardan toplanıyorsa kirlenmiş sulardan uzak yerlerden ve temiz kaynaklardan seçilmelidir; çünkü bitki yetiştiği ortamdaki maddeleri kolayca biriktirebilir.
Mutfakta
Taze gotu kola yaprakları ince doğranarak salatalara, hindistan cevizi ve yeşil biberli sambollara, yeşillik yemeklerine ve soğuk içeceklere katılır. Tadı hafif acımsı, çimenimsi ve serindir. Vietnam'da rau má nước ya da yaprakların sıkılmasıyla yapılan içecek, şeker ve buzla servis edilir; Endonezya ve Malezya'da ise pegagan adıyla salata ve tavada pişirilen yemeklerde kullanılır.
Taze yapraklar buzdolabında, hafif nemli bir kağıda sarılmış halde birkaç gün saklanabilir. Kurutulmuş yapraklar kapalı bir kavanozda, ışıktan ve nemden uzak serin bir ortamda muhafaza edilir. Yıkama sırasında yapraklar bol su ile birkaç kez durulanmalı, kumlu kısımlar iyice temizlenmelidir.
Sık sorulan sorular
Gotu kola nedir?
Gotu kola (Centella asiatica), nemli yerlerde sürünerek yayılan ve yaprakları Asya mutfağında salata, sambol ve içecek yapımında kullanılan küçük bir otsu bitkidir.
Gotu kolanın Latince adı nedir?
Latince adı Centella asiatica (L.) Urb.'dir; eski kaynaklarda Hydrocotyle asiatica L. adıyla da geçer.
Gotu kola nerede yetişir?
Tropik ve subtropik bölgelerin sulak çayırlarında, hendek kenarlarında ve nemli, gölgeli alanlarında yetişir; Türkiye'de doğal olarak bulunmaz.
Gotu kola nasıl saklanır?
Taze yapraklar buzdolabında nemli bir kağıda sarılı olarak birkaç gün saklanabilir; kurutulmuş yapraklar kapalı bir kapta serin ve kuru yerde tutulur.
Kaynaklar
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew, Plants of the World Online (POWO): Centella asiatica FAO, Güney ve Güneydoğu Asya'da yenilebilir yabani bitkiler ve geleneksel sebzeler üzerine yayınlar Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 (Hydrocotyle cinsi için)