Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Dictamnus albus L. (syn. Dictamnus fraxinella Pers.)
Diğer adları
Yanan çalı; İngilizce: burning bush, gas plant, white dittany, fraxinella; Almanca: Diptam, Aschwurz
Familya
Rutaceae (Sedefotugiller)
Kullanılan kısım
Kök, yaprak ve çiçek (yalnızca botanik ve kurutulmuş bitki koleksiyonu açısından anılır)
Geyik otu (Dictamnus albus L.), Avrupa'dan Orta Asya'ya uzanan geniş bir kuşakta yetişen, çok yıllık ve kokulu bir otsu bitkidir. Pembemsi beyaz, koyu damarlı çiçekleriyle süs bitkisi olarak da bilinir; yanan çalı lakabını, sıcak ve durgun havada yakınında alev alabilen uçucu buharlar yaymasından alır. Bitkinin özü güneşle temas eden deride ciddi tahrişe yol açabileceğinden uzman bilgisi olmadan kullanılmamalıdır.
Botanik özellikleri
Dictamnus albus, turunçgillerle aynı familyada yer alan, 40-100 cm boylanabilen çok yıllık bir otsu bitkidir. Dik gövdelerinde tüysü-bezeli yapı dikkat çeker; yaprakları tüysü, tek tüysü bileşik ve kısmen portakal ağacı yapraklarını anımsatır. Yaprakların ve çiçek durumunun yüzeyindeki bezelerde uçucu yağ birikir ve bitki ezildiğinde keskin, limonumsu-reçinemsi bir koku yayar.
Haziran-temmuz aylarında açan çiçekler, gevşek salkımlar halinde dizilir. Taç yaprakları beş adettir; pembe, mor ya da beyaz olabilir ve koyu mor damarlar taşır, uzun erkekçikler çiçeğin dışına doğru kıvrılır. Meyve, beş bölmeli odunsu bir kapsüldür; olgunlaşınca kuruyup açılır ve parlak siyah tohumlar fırlatılır. Bitki açık meşe ormanlarında, çalılık kenarlarında, kireçli ve güneşli yamaçlarda yetişir; Flora of Turkey kayıtlarına göre Anadolu'nun bazı bölgelerinde de görülür.
Tarihçe
Bitkinin cins adı Dictamnus, antik çağdan beri adı geçen ve Girit'teki Dikte dağıyla ilişkilendirilen, başka bir bitkiye (Origanum dictamnus) ait dictamnon / dittany adından türemiştir. Eski botanik yazarlarında bu adlar sık sık birbirine karışmıştır. Linnaeus 1753'te türü Dictamnus albus adıyla kayda geçirmiş, tür adındaki albus (beyaz) sözcüğü çiçeklerin açık renkli olan biçimine atıfta bulunmuştur.
Geyik otu, Orta Çağ ve Rönesans döneminin Avrupa bahçelerinde ve bitki kitaplarında merak uyandıran bir tür olarak yer almıştır. Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde de anılan, çevresinde alev alabilen buharlar bulunduğuna dair anlatı, 18. yüzyıldan beri botanikçilerin ilgisini çekmiştir. Bu olay, sıcak ve rüzgarsız yaz akşamlarında bitkinin bezelerinden yayılan uçucu yağ buharının bir kıvılcımla tutuşmasıyla açıklanır.
Kültürdeki yeri
Avrupa halk kültüründe geyik otu, yanan çalı lakabı sayesinde efsanelere konu olmuştur. Bitkinin Tevrat'taki yanan çalı anlatısıyla ilişkilendirilmesi sonradan yapılmış bir benzetmedir ve tarihsel bir kanıta dayanmaz. Türkçe geyik otu adının kökenine ilişkin güvenilir bir kaynak bulunmamaktadır.
Güvenlik uyarısı: Bitkinin yaprak, gövde ve çiçeklerindeki bezeli yüzeyde bulunan furokumarin türü bileşikler, güneş ışığıyla birleştiğinde deride ciddi tahriş, kızarıklık ve su toplayan yanıklara neden olabilir. Bu nedenle bitkiye çıplak elle dokunulmamalı, özellikle güneşli havada kesilip toplanmamalıdır. Geyik otu iç kullanıma uygun değildir; uzman bilgisi olmadan hiçbir biçimde tüketilmemeli ya da cilde uygulanmamalıdır.
Mutfakta
Geyik otu mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yaprakları, çiçekleri ve kökü yemek ya da içecek hazırlamak için uygun görülmez. Bitkinin tüm kısımlarında bulunan uçucu yağ ve bezeli yüzeydeki maddeler, doğrudan temasta bile tahrişe yol açabildiğinden bu bitki gıda amaçlı satılmamalıdır.
Botanik bahçeleri ve süs bitkisi meraklıları için bitki, güneşli, kireçli ve iyi drene olan topraklarda uzun yıllar boyunca yaşayabilir. Kurutulmuş bitki örnekleri herbaryum ve koleksiyon amacıyla, ışık görmeyen, kuru ve havadar bir ortamda, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır. Elleçlerken eldiven giyilmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Geyik otu nedir?
Geyik otu (Dictamnus albus L.), sedefotugiller (Rutaceae) familyasından, çok yıllık, kokulu ve süs bitkisi olarak da yetiştirilen otsu bir bitkidir.
Geyik otunun Latince adı nedir?
Latince adı Dictamnus albus L.'dir; kaynaklarda eş ad olarak Dictamnus fraxinella Pers. da görülür.
Nerede yetişir?
Avrupa'dan Orta Asya'ya uzanan bir alanda, açık ormanlarda, çalılık kenarlarında ve güneşli, kireçli yamaçlarda yetişir; Anadolu'da da bazı bölgelerde bulunur.
Geyik otuna dokunmak güvenli midir?
Bitkinin yüzeyindeki bezelerde bulunan bileşikler güneş ışığıyla temas edince deride ciddi tahrişe ve yanığa yol açabilir. Bu nedenle çıplak elle, özellikle güneşli havada dokunulmamalı, uzman bilgisi olmadan iç ya da dış kullanıma alınmamalıdır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew, Plants of the World Online (POWO): Dictamnus albus