Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Frenk Üzümü (Ribes rubrum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Frenk Üzümü fotoğraf 1Frenk Üzümü fotoğraf 2Frenk Üzümü fotoğraf 3Frenk Üzümü fotoğraf 4
Fotoğraflar: Luc Viatour, CC BY-SA 3.0 · Ivar Leidus, CC BY-SA 4.0 · 5snake5, CC0 · AfroBrazilian, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Frenk Üzümü

Ribes rubrum L. (kırmızı frenk üzümü); Ribes nigrum L. (siyah frenk üzümü)

Diğer adları
Kırmızı frenk üzümü, siyah frenk üzümü, frenk üzümü çalısı; İngilizce: redcurrant, blackcurrant
Familya
Grossulariaceae (Frenküzümügiller)
Kullanılan kısım
Meyve

Frenk üzümü, Ribes cinsinin kırmızı (Ribes rubrum) ve siyah (Ribes nigrum) türlerinin küçük, parlak ve ekşi meyveleriyle tanınan çalılarıdır. Meyveleri reçel, şurup ve soslarda değerlendirilir; Avrupa ve Kuzey Asya'da bahçelerde yaygın biçimde yetiştirilir.

Botanik özellikleri

Frenk üzümü, yaklaşık 1-2 metre boylanan, dökülen yapraklı, çok dallı bir çalıdır. Yapraklar 3-5 loblu, kenarları dişli ve avuç biçimindedir. Çiçekleri küçük, yeşilimsi veya sarımsı renkli olup sarkık salkımlar halinde açar. Meyve, salkım üzerinde dizilen, yuvarlak, yarı saydam bir üzümsü meyvedir. Kırmızı frenk üzümünün meyvesi parlak kırmızı, siyah frenk üzümününki ise koyu mor-siyahtır ve tüm bitki kendine özgü yoğun bir kokuya sahiptir.

Ribes cinsi Kuzey Yarımküre'de geniş yayılışa sahiptir ve ağaççıklar ile çalıları kapsar; bu cins ayrı bir familya olan Grossulariaceae içinde yer alır ve bektaşi üzümü (Ribes uva-crispa) ile aynı cinstedir. Kırmızı frenk üzümü Batı Avrupa kökenli kabul edilirken siyah frenk üzümü Avrupa ile Kuzey Asya'ya yayılmıştır. Adındaki "üzüm" ismine karşın asma (Vitis) ile akrabalığı yoktur.

Tarihçe

Frenk üzümü kültürü Orta Çağ'ın sonlarında Kuzey ve Batı Avrupa'da yaygınlaşmıştır; antik Yunan ve Roma kaynaklarında bu bitkinin bilindiğine dair açık bir kayıt bulunmaz. On altıncı yüzyıldan itibaren Avrupa bahçe kitaplarında kırmızı ve beyaz frenk üzümü çeşitlerinden söz edilir. İngilizce "currant" adı, Korint (Corinth) üzümü anlamına gelen ve kuru küçük çekirdeksiz üzümü anlatan eski bir sözcükten türemiştir; ad sonradan bu bitkilere de aktarılmıştır.

Türkçedeki "frenk" öneki Batı Avrupa kökenli ürünler için kullanılan eski bir sıfattır; bitkinin Avrupa'dan geldiğini gösterir. Türkiye'de frenk üzümü, kuzey illerinde ve serin yayla bölgelerinde bahçelerde yetiştirilir; yaygın bir tarla ürünü değildir. Avrupa'da özellikle Polonya, Rusya ve Almanya ticari üretimde başı çeker.

Kültürdeki yeri

Frenk üzümü serin ve nemli iklimleri sever; kışın soğuğa çok dayanıklıdır. Verimli, süzülen ve hafif asidik topraklarda, güneşli veya yarı gölgeli yerlerde iyi gelişir. Genellikle çelikle çoğaltılır; her yıl yapılan budama, çalının verimli kalmasını sağlar. Meyveler yazın salkımlar halinde olgunlaşır ve salkımlarıyla toplanır.

Sıcak ve kurak yerlerde yetiştirmek zordur; bu nedenle Türkiye'de yaygın tarımı sınırlıdır. Çalılar bahçelerde hem meyve hem de çit bitkisi olarak değerlendirilebilir. Siyah frenk üzümü Avrupa'da meyve suyu ve şurup sanayisinde, kırmızı frenk üzümü ise taze tüketim ve pasta süslemede başlıca kullanılan türlerdir.

Mutfakta

Kırmızı frenk üzümü çok ekşi olduğundan genellikle şeker eklenerek reçel, jöle, şurup ve tatlı sosu olarak kullanılır; İngiliz mutfağındaki "redcurrant jelly" kuzu ve av eti yanında sunulur. Taze salkımlar pasta, tart ve dondurma süslemesinde parlak renk verir. Siyah frenk üzümünden likör (Fransız "crème de cassis"), şurup ve meyve suyu üretilir; meyvenin yoğun aroması bu ürünlerde öne çıkar.

Taze meyve salkımıyla birlikte buzdolabında birkaç gün saklanabilir; dondurularak uzun süre muhafaza edilir. Kurutulmuş frenk üzümü ürünleri ışıktan ve nemden uzak, kapalı ambalajda serin yerde saklanmalıdır. Kuru ürünlerde ambalaj üzerindeki türün (Ribes) ve içeriğin belirtilmesi önemlidir; kuru "currant" adı bazen Korint üzümü için de kullanıldığından karışıklığa dikkat edilir.

Sık sorulan sorular

Frenk üzümü nedir?

Frenk üzümü, Ribes cinsinin kırmızı veya siyah renkli, küçük ve ekşi meyveler veren çalılarıdır; reçel, şurup ve soslarda kullanılır.

Latince adı nedir?

Kırmızı frenk üzümü Ribes rubrum L., siyah frenk üzümü Ribes nigrum L. olarak adlandırılır; Grossulariaceae familyasındandır.

Nerede yetişir?

Batı ve Kuzey Avrupa ile Kuzey Asya'nın serin ve nemli bölgelerinde doğal ve kültür olarak yetişir; Türkiye'de bahçelerde ve serin kuzey yörelerinde görülür.

Nasıl saklanır?

Taze salkımlar buzdolabında birkaç gün saklanır, dondurularak uzun süre korunur; kuru ürünler kapalı ambalajda serin ve kuru yerde tutulur.

Kaynaklar

Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Kew, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp