Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Reyhan, fesleğen, reyhan otu, mor reyhan (mor yapraklı çeşitler), tatlı fesleğen; İngilizce: basil, sweet basil.
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve çiçekli sürgün
Fesleğen (Ocimum basilicum L.), ballıbabagiller ailesinden, hoş kokulu yapraklarıyla bilinen tek yıllık bir otsu bitkidir. Türkiye'de reyhan adıyla da tanınır; hem mutfakta taze veya kurutulmuş baharat olarak hem de saksı ve bahçe bitkisi olarak çok sevilir.
Botanik özellikleri
Ocimum basilicum, 30-60 santimetre boylanan, dik büyüyen tek yıllık bir bitkidir. Dört köşeli gövdesi, karşılıklı dizilmiş yumurta biçimli, parlak ve çoğunlukla yeşil yaprakları vardır; mor ve kırmızımsı yapraklı çeşitleri de bulunur. Çiçekleri sapın ucunda halkalar halinde dizilen sıkı başaklar oluşturur ve beyaz, pembemsi ya da morumsu olabilir. Bitkinin her kısmı, yaprakların yüzeyindeki küçük bezlerden gelen yoğun kokuludur.
Ocimum cinsi tropik ve subtropik bölgelerde çok sayıda türle temsil edilir; O. basilicum ise en yaygın kültüre alınmış olanıdır. Büyük yapraklı, küçük yapraklı, mor yapraklı ve limon, tarçın gibi kokularla anılan çeşitleri vardır. Adı, Yunanca "basileus" (kral) sözcüğüyle ilişkilendirilir; yani "kraliyet bitkisi" anlamına gelen bir addan türediği düşünülür.
Tarihçe
Fesleğenin anavatanının Hindistan ve Güneydoğu Asya olduğu kabul edilir. Binlerce yıldır Güney Asya'da yetiştirilmiş, buradan ticaret yolları aracılığıyla Orta Doğu ve Akdeniz'e yayılmıştır. Antik Yunan ve Roma yazarları bitkiyi bahçe ve ekim bilgileriyle anlatır; Plinius, Naturalis Historia'da bitkinin ekimine dair gözlemlerini aktarır.
Orta Çağ'dan itibaren Avrupa bahçelerinde yetiştirilen fesleğen, Akdeniz mutfaklarında önemli bir yer edinmiştir. Türkiye'de ve genel olarak İslam coğrafyasında reyhan, kokusuyla evlerin saksılarında, bahçelerde ve mezarlıklarda yetiştirilen sevilen bir bitki olmuştur. Halk kültüründe reyhan, şiirlere, türkülere ve nişan-düğün geleneklerine konu olmuş, "reyhan" adı ayrıca bir kız adı olarak da yaygın biçimde kullanılmıştır.
Kültürdeki yeri
Fesleğen sıcağı ve güneşi sever; don bitkiyi öldürür. Tohum, toprak ısındıktan sonra açık alana ya da erken ilkbaharda saksıya ekilir. Gevşek, humuslu ve iyi süzülen toprakta, bol güneşte gelişir; toprağı sürekli nemli, ama suda kalmayacak biçimde tutmak gerekir. Çiçek başaklarının zamanında koparılması, bitkinin daha çok yaprak vermesini ve bodurlaşmasını sağlar.
Yaprakları çiçeklenme öncesinde, sabah kuruduktan sonra toplanır. Taze kullanılmayan yapraklar gölgede ve havadar bir yerde kurutulur; dondurmak da yaygın bir yöntemdir. Türkiye'de ticari üretim sıcak iklimli bölgelerde, örtü altında ve açık tarlada yapılır; ayrıca ev bahçelerinde saksıda büyütmek çok yaygındır.
Mutfakta
Fesleğen, özellikle İtalyan mutfağında pesto sosunun ana malzemesidir; domates, mozzarella peyniri ve makarna yemeklerinin vazgeçilmez eşlikçisidir. Türk mutfağında taze yaprakları salatalarda, yoğurtlu mezelerde, kahvaltı sofralarında ve yemek süslemelerinde kullanılır; kurutulmuş hali ise çorbalara, sebze ve et yemeklerine, pizza ve makarna soslarına eklenir. Isıya duyarlı olduğundan taze yapraklar çoğunlukla yemeğin sonunda eklenir.
Kurutulmuş fesleğen, ışık, nem ve ısıdan uzak, ağzı sıkı kapanan cam ya da metal bir kapta saklanır; böylece kokusunu daha uzun süre korur. Taze dallar ise suyun içinde, oda sıcaklığında bir bardakta ya da nemli bir bezle sarılı olarak kısa süre bekletilebilir; buzdolabının soğuğunda yaprakları kararır.
Sık sorulan sorular
Fesleğen nedir?
Fesleğen, ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesinden Ocimum basilicum L. adlı, hoş kokulu yaprakları baharat olarak kullanılan tek yıllık bir bitkidir. Türkiye'de reyhan adıyla da bilinir.
Fesleğenin Latince adı nedir?
Latince adı Ocimum basilicum L.'dir. İngilizcede basil ya da sweet basil olarak geçer.
Fesleğen nerede yetişir?
Anavatanı Hindistan ve Güneydoğu Asya'dır; bugün dünyanın sıcak ve ılıman bölgelerinde yetiştirilir. Türkiye'de açık alanda ve örtü altında yetiştirilmekle birlikte saksıda ev bahçelerinde de çok yaygındır. Donu sevmez, güneşli yerde gelişir.
Kuru fesleğen nasıl saklanır?
Kurutulmuş fesleğen, ışık ve nemden uzak, serin bir yerde, ağzı sıkı kapanan bir kapta saklanır. Böylece kokusunu daha uzun süre korur.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Plinius, Naturalis Historia Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO)