Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Enginar (Cynara cardunculus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Enginar fotoğraf 1Enginar fotoğraf 2Enginar fotoğraf 3Enginar fotoğraf 4Enginar fotoğraf 5
Fotoğraflar: Jeremy Keith from Brighton & Hove, United Kingdom, CC BY 2.0 · Hans Hillewaert, CC BY-SA 3.0 · Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Forest & Kim Starr, CC BY 3.0 · Jebulon, CC0 · Wikimedia Commons

Enginar

Cynara cardunculus L. var. scolymus (L.) Benth. (Cynara scolymus L.)

Diğer adları
Yöresel ad: anginar; İngilizce: globe artichoke, French artichoke
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Çiçek tablası ve brakteler (çiçek tomurcuğu), yaprak (kurutulmuş)

Enginar (Cynara cardunculus var. scolymus), Akdeniz havzasında yüzyıllardır yetiştirilen, henüz açmamış iri çiçek tomurcuğu için tarımı yapılan bir papatyagil sebzesidir. Ege kıyılarında, özellikle Urla, Çeşme ve Karaburun çevresinde zeytinyağlı yemekleriyle tanınır.

Botanik özellikleri

Enginar, 1-1,5 m boylanan, derin loplu gümüşi-yeşil yapraklara sahip çok yıllık bir otsu bitkidir. Yenen kısım, çiçek açmadan önce toplanan iri çiçek başıdır: etli çiçek tablası (enginar dibi) ile onu saran, taban kısmı yenebilir kalın brakteler. Hasat edilmeyen tomurcuklar açıldığında, çok sayıda ince mavi-mor boru çiçeğinden oluşan ihtişamlı bir çiçek başı verir.

Kültür enginarı, Akdeniz bölgesinde yabani olarak yayılan kardon (Cynara cardunculus) türünün seçilerek geliştirilmiş bir formu olarak kabul edilir. Kardonun kendisi de ayrı bir sebzedir; yaprak sapı yenir. Türkiye'de Cynara cinsinin birkaç yabani türü bulunur ve bunlar yöreye göre kenger ya da kangal gibi adlarla anılır.

Tarihçe

Enginarın ve kardonun Akdeniz mutfağındaki yeri çok eskidir. Antik Yunan ve Roma kaynaklarında kardon sebzesi anılır; Plinius, Naturalis Historia'da bu bitkiyi Roma sofralarındaki değerli bir yiyecek olarak ele alır. Yunan mitolojisinde Zeus ile Cynara adlı genç kadının hikâyesi, cinsin adının kökeni olarak anlatılır; bu anlatı efsane niteliğindedir.

Orta Çağ'da enginar İslam dünyasının bahçelerinde ve Akdeniz'in doğusunda yetiştirilmiş, Rönesans döneminde İtalya üzerinden Avrupa'ya yayılmıştır. Osmanlı mutfağında zeytinyağlı sebze yemekleri içinde, özellikle Ege kıyılarında, enginar önemli bir yer edinmiş, bu gelenek Urla ve Çeşme çevresinde bugün de sürmektedir.

Kültürdeki yeri

Enginar ılıman, kışı sert geçmeyen iklimleri sever; Türkiye'de Ege ve Marmara kıyı kuşağında yetiştirilir. Üretim genellikle ana bitkinin dibinden çıkan sürgünlerin (dip sürgünü) ayrılıp dikilmesiyle yapılır, çünkü tohumdan elde edilen bitkiler çeşit özelliklerini aynen taşımayabilir. Bitki bir kez dikildiğinde birkaç yıl ürün verebilir.

Hasat, çiçek tomurcuğu henüz sıkı ve kapalıyken, genellikle kış sonu ile ilkbahar arasında yapılır. Ege enginarı, sezonu kısa olması nedeniyle pazarda mevsimlik bir ürün olarak bilinir. Dondurulmuş ya da konserve edilmiş enginar dibi ise yıl boyu ulaşılabilir bir ürün olarak satılır.

Mutfakta

Enginar en çok zeytinyağlı yemek olarak bilinir: dış brakteler soyulup limonlu suya alınan enginar dipleri, bakla, bezelye, havuç ve patatesle birlikte zeytinyağında pişirilir. Ayrıca fırında, haşlama olarak, dolma biçiminde, çorbalarda ve makarna ile pizzada kullanılır. İtalyan ve Fransız mutfaklarında marine edilmiş enginar kalpleri sık görülür.

Taze enginar soyulduktan sonra kararmaması için limon suyu ya da sirke karıştırılmış suda bekletilir. Buzdolabında sebze çekmecesinde bir hafta kadar saklanır; dibi temizlenmiş enginar ise dondurulabilir. Kurutulmuş enginar yaprağı aktar ürünü olarak satılır ve kapalı, serin, kuru bir kapta muhafaza edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Enginar nedir?

Enginar, papatyagiller familyasından, açmamış iri çiçek tomurcuğu sebze olarak yenen çok yıllık bir bitkidir.

Latince adı nedir?

Bilimsel adı Cynara cardunculus var. scolymus (L.) Benth.'dir; eski ve yaygın eş adı Cynara scolymus L.'dir.

Nerede yetişir?

Akdeniz havzasında ve ılıman kıyı iklimlerinde yetişir. Türkiye'de Ege ve Marmara kıyılarında, özellikle Urla, Çeşme ve Karaburun çevresinde yoğun olarak yetiştirilir.

Nasıl saklanır?

Taze enginar buzdolabında saklanır, soyulduktan sonra limonlu suya alınarak kararması önlenir; kurutulmuş yaprağı serin ve kuru bir yerde, kapalı kapta durur.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (kardon ve bahçe bitkileri bölümleri)
Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Mabberley, D.J. Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994
Grieve, M. A Modern Herbal, 1931
Kew Science, Plants of the World Online (POWO): Cynara cardunculus

WhatsApp