Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Elma (Malus domestica) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Elma fotoğraf 1Elma fotoğraf 2Elma fotoğraf 3Elma fotoğraf 4Elma fotoğraf 5Elma fotoğraf 6
Fotoğraflar: SABENCIA Guillermo César Ruiz, CC BY-SA 4.0 · Ion Chibzii from Chisinau, Republic of Moldova, CC BY-SA 2.0 · Relativity, CC BY-SA 4.0 · Gzzz, CC BY-SA 4.0 · H. Zell, CC BY-SA 3.0 · Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Elma

Malus domestica (Suckow) Borkh. (Malus pumila Mill.)

Diğer adları
Yöresel adlar: alma, alma ağacı, tatlı elma; İngilizce: apple
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Meyve (taze ve kurutulmuş)

Elma (Malus domestica), gülgiller familyasından, dünyanın en yaygın yetiştirilen meyve ağaçlarından biridir. Kökeni Orta Asya dağlarına dayanır; Anadolu'da Amasya, Niğde, Isparta gibi yörelerde geniş ölçekte yetiştirilir ve mutfakta taze, kurutulmuş, reçel ve pekmez biçiminde değerlendirilir.

Botanik özellikleri

Malus domestica, 3-10 m boylanan, yaprak döken bir meyve ağacıdır. Yapraklar oval ve kenarı dişlidir; ilkbaharda beyaz-pembe, beş taç yapraklı çiçekler açılır. Meyve botanik olarak bir yalancı meyvedir (pome): yenen etli kısım çiçek tablasından gelişir, tohumlar ortadaki odacıklarda bulunur.

Türün bilimsel adı kaynaklarda Malus pumila Mill. ile birlikte anılır; bu adlandırma farklı botanik eserlerde farklılık gösterebilir. Kültür elmasının atası olarak çoğunlukla Orta Asya'daki Tian Shan dağlarında yayılan Malus sieversii kabul edilir. Binlerce yıllık seçilim ve melezleme sonucunda renk, boyut, olgunlaşma zamanı ve saklanabilirlik bakımından birbirinden farklı yüzlerce çeşit ortaya çıkmıştır.

Tarihçe

Elmanın kültüre alınışı, İpek Yolu boyunca ticaret yollarının bir parçası olarak anlatılır; meyve ve tohumlar kervanlarla Orta Asya'dan Anadolu'ya, oradan Akdeniz dünyasına ulaşmıştır. Antik Yunan ve Roma metinlerinde elma ağaçları ve aşılama anılır; Plinius, Naturalis Historia'sında çok sayıda elma çeşidinden söz eder. Roma döneminde aşılama yöntemleriyle çeşit çoğaltma yaygın bir uygulamaydı.

Anadolu, elma çeşitliliği bakımından köklü bir coğrafyadır ve Amasya elması, Türkiye'de uzun süredir adıyla anılan yöresel çeşitlerden biridir. Elma, Türk edebiyatında ve halk kültüründe de sıkça yer alır; masallarda, deyimlerde ve ikramlarda görülür. Modern ticari bahçeciliğin yaygınlaşmasıyla Golden Delicious, Starking, Granny Smith gibi çeşitler de ülkeye girmiştir.

Kültürdeki yeri

Elma serin ve ılıman iklimleri sever; çiçeklenme döneminde don zararından korunması gerekir ve verimli meyve tutumu için çoğunlukla farklı çeşitlerin bir arada dikilmesiyle çapraz tozlaşma sağlanır. Ticari bahçelerde ağaçlar genellikle bodur ya da yarı bodur anaçlar üzerine aşılanır; bu sayede ağaç küçük kalır ve meyveye daha erken yatar.

Hasat çeşide göre yaz sonundan geç sonbahara kadar sürer. Türkiye, dünyanın önde gelen elma üreticileri arasındadır; Isparta, Karaman, Niğde, Amasya ve Nevşehir başlıca üretim yörelerindendir. Soğuk hava depolarında kontrollü atmosferde saklanan elma, yıl boyu pazara sunulabilir.

Mutfakta

Elma çiğ yenmesinin yanı sıra kompostoda, reçelde, marmelatta, pekmezde, turşuda, tatlılarda ve fırın yemeklerinde kullanılır. Dilimlenip kurutulmuş elma kuru meyve olarak satılır. Elma kabuğu ve kurutulmuş dilimleri, aromalı bitki çayı karışımlarının bilinen bir bileşenidir; elma sirkesi de mutfakta salata ve turşu için kullanılan ayrı bir üründür.

Taze elma serin, nemli ve karanlık bir ortamda, yaralı meyvelerden ayrılarak saklanır; diğer meyvelerin yanında bırakılması olgunlaşmayı hızlandırabilir. Kesildikten sonra kararmaması için dilimlere limon suyu sürülür. Kurutulmuş elma dilimleri hava almayan bir kapta, serin ve kuru yerde uzun süre bozulmadan durabilir.

Sık sorulan sorular

Elma nedir?

Elma, gülgiller familyasından Malus domestica adlı meyve ağacının meyvesidir ve dünyada en çok yetiştirilen meyvelerden biridir.

Latince adı nedir?

Bilimsel adı Malus domestica (Suckow) Borkh.'dır; bazı kaynaklarda Malus pumila Mill. adıyla da anılır.

Nerede yetişir?

Kökeni Orta Asya'dır; bugün serin ve ılıman iklimli birçok bölgede yetişir. Türkiye'de Isparta, Karaman, Niğde ve Amasya başlıca yetiştirme yöreleridir.

Nasıl saklanır?

Taze elma serin, nemli ve karanlık bir yerde, yaralı meyveler ayrılarak saklanır; kurutulmuş elma ise kuru, kapalı bir kapta tutulur.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (meyve ağaçları ve aşılama bölümleri)
Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Mabberley, D.J. Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994
FAO, FAOSTAT meyve üretim verileri
Kew Science, Plants of the World Online (POWO): Malus domestica

WhatsApp